Main content

Hoewel Lottie nauwelijks iets weet over psychoses, weet ze als ervaringsdeskundige met verschillende chronische en tijdelijke aandoeningen wel veel over vermoeidheid. Vanuit die expertise schrijft ze dit blog.

De informatie die ik heb over psychoses en vermoeidheid is vrij beperkt: vooral tussen psychoses in, soms door medicatie, soms door bijkomende ziekten, vaak een blijvend probleem waarmee mensen moeten leren leven. Dit is heel herkenbaar voor mij.

Vermoeidheid die komt en gaat, invloed van medicijnen, verwarring door meerdere ziekten

“U moet hiermee leren leven.”  Die zin heb ik ook vaak gehoord. De handleiding kreeg ik er niet bij. Die heb ik uiteindelijk maar zelf geschreven.

Vermoeidheid staat bekend als vage klacht. Als patiënt ervaar ik dat helemaal niet zo.

Vermoeidheid heeft een gigantische invloed op mijn leven

Hoe kan ik de moeder, partner, vriendin, collega zijn die ik wil zijn als ik niet genoeg energie heb om te doen, denken en voelen? Wat is daar vaag aan? Ik weet wel dat artsen met vaag iets anders bedoelen, maar ik vind het wel een ongelukkige woordkeuze.

Ook in hoe vermoeidheid voelt, vind ik het geen vage klacht

Het voelt namelijk bij iedere aandoening anders en het pakt ook anders uit. Met de ene ziekte kon ik bijvoorbeeld tien kilometer wandelen, maar was ik te moe om een boek te lezen. Met de volgende had ik wel genoeg energie om een boek te lezen, maar was ik te moe om tegen stressvolle situaties te kunnen. Met weer een andere ziekte waren emoties en concentratie geen probleem, maar kon ik geen potje jam opendraaien. En natuurlijk was er ook een ziekte waardoor ik te moe was om te wandelen, te lezen en te voelen.

Tegen mijn artsen kon ik alleen zeggen dat ik ‘moe’ was

Dat deed geen recht aan het totale gebrek aan energie dat ik ervaarde, en ook niet dat het wéér anders was dan de vorige keer. Doet dat ertoe? Ik denk het wel. De vaagheid maakt het probleem erger.

Vaagheid leidt tot onbegrip. Iedereen is wel eens moe. Dat is een waarheid als een koe die geen recht doet aan de ervaring van mensen met reuma, kanker of psychosegevoeligheid.

Deze vermoeidheid is iets totaal anders dan gewoon lekker moe zijn aan het eind van een drukke dag

Door alles moe te noemen, wekken we de indruk dat het hetzelfde gaat. Dat leidt tot onbegrip.

Wat hebben mensen met een gebroken enkel, blindheid en een dwarslaesie gemeen? Ze komen alle drie niet vanzelfsprekend van A naar B. De oplossingen zijn totaal verschillend. Om van A naar B te komen is maatwerk nodig. Voor vermoeidheid geldt hetzelfde. Maatwerk is veel effectiever dan algemene adviezen over slaap en gezond eten.

Voor goed leven met vermoeidheid is ook maatwerk nodig

Vaagheid maakt de kluwen onontwarbaar. Wat maakt je moe? Of: welke vermoeidheid komt waar vandaan? De medicatie, de ziekte zelf, stress, een andere ziekte? Met alleen ‘moe’ kom je daar niet uit. Stel je voor dat je als je pijn hebt, alleen “pijn” zou kunnen communiceren. Hoe zou iemand – jijzelf of een dokter – dan iets aan die pijn kunnen doen? Hoe zou je signaleren dat er een tweede soort pijn bij is gekomen?

Precies. Maar hoe dan?

Tijdens mijn zoektocht naar woorden voor vermoeidheid was de eerste stap onderscheid te maken tussen fysieke, mentale en emotionele vermoeidheid

Gezonde mensen ervaringen fysieke vermoeidheid na een lange wandeling of na het sporten.

Hoe beter hun conditie is, hoe minder snel ze hier last van hebben. Vandaar het advies om te werken aan je conditie als je moe bent.

Bij sommige ziekten is conditie het probleem niet, of is juist het probleem dat je geen conditie kunt opbouwen. Je hebt beperkingen in uithoudingsvermogen of kracht die niet oplosbaar zijn met trainen.

Lange vergaderingen, ingewikkelde puzzels, rapporten voor ingewikkelde woorden – allemaal dingen die mensen mentaal moe maken.

Mensen met chronische aandoeningen merken soms dat hun concentratie en geheugen sterk achteruit gaan. Ze omschrijven dit als ‘brain fog’. De draad van een verhaal vasthouden, alledaagste dingen onthouden, eenvoudige zinnen formuleren – soms zijn mensen bang dat ze dementie hebben als ze grote mentale energiebeperkingen hebben.

Emoties kosten energie.

De ultieme emotionele energiezuiger is een begrafenis. Vaak komen mensen daar doodmoe van thuis. Niet omdat de route van de kerk naar de begraafplaats zo lang was of de toespraken zo ingewikkeld, maar omdat het emotioneel zwaar was. Elke dag zijn er kleine meevallers en tegenvallers. Veerkrachtige mensen kunnen dit goed hanteren. Ze hebben veel emotionele energie.

Binnen deze drie hoofdgroepen is nog veel meer onderscheid mogelijk.

Soms zit het probleem bij de inspanning zelf, soms bij het herstel. Soms is het probleem er altijd, soms alleen op bepaalde momenten van de dag of op bepaalde dagen. In totaal kwam ik op dertig verschillende energiebeperkingen.

Ik opende dit blog met herkenning door mij in jullie verhalen en problemen met vermoeidheid. Nu ben ik nieuwsgierig: herkennen jullie wat ik schrijf over vermoeidheid? Zit er een inzicht bij wat jou verder kan helpen?


Lottie van Starkenburg (1978) heeft meer dan twintig jaar ervaring met energiek leven met verschillende aandoeningen. Ze is gepromoveerd sterrenkundige, moeder van twee kinderen en werkt als adviseur en toezichthouder in de zorg onder het motto ‘gids in eigen-zinnig leven’. Meer over haar is te vinden op haar website.

Meer informatie:

  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Beste Lottie! Indrukwekkend hoe je deze gelaagdheid in ‘moe’ hebt aangebracht. Voor mij blijft het uitgangspunt heel simpel: wat ooit ‘fysiek’ neerstrijkt in jouw organisme, heeft een oorsprong in het ‘onzichtbaar’ geestelijke. Maar… zit je eenmaal aan de ptss kant of chronische ziekte kant, dan is het nauwelijks mogelijk baat te hebben bij bijv. Eckhart Tolle of ‘meditatie’ of yoga, e.d. Ik ben zodoende gekomen op een vrouw, die zich gespecialiseerd heeft in het ‘zenuwstelsel’. Haar naam is Irene Lyon, zij geeft les via youtube filmpjes op internet. Zij leert je hoe je, met welke oefeningen een ‘reset’ kunt veroorzaken binnen het zenuwstelsel. De polyvagal nerve (10de hersenzenuw) is verantwoordelijk voor het aansturen van allerlei lichaamsfuncties en speelt bij trauma, chronische vermoeidheid (ook ME) een grote rol. Ik sta nog maar aan het begin hiervan. Een integraal arts (homeopaat) maakte mij erop opmerkzaam. Deze mensen kijken ‘breder’ dan gangbare psychiatrie, waar pillen – praten de boventoon voeren: beiden kunnen niet genezen, voor een gedeelte diagnosticeren. Ook aan te raden: osteopathie of Bentinck massage. Alle alternatieven die via het lichaam genezen eigenlijk. En je uit het hoofd halen, 🙂

  2. Ik ben ook moe. Het bijvullen van beschuit kost me al moeite en de dag is pas net begonnen. Mijn kinderen plagen me ermee en ik kan het niet hebben. Ik doe de lerarenopleiding. Ik begin door mijn antipsychoticum te trillen. Daar word ik ook moe van. Ik probeer het trillen tegen te houden. Ik heb diepe ringen om mijn ogen en ik slaap tien uur. Ik hoop dat ik het vol kan houden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *