Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hallo Jim,
De criteria voor een zorgmachtiging lijken duidelijk, maar niet iedereen die aan die criteria lijkt te voldoen krijgt een zorgmachtiging. Anders zouden er misschien wel heel veel mensen meer zijn met een zorgmachtiging in Nederland. Dat wordt niet altijd begrepen door familie of hulpverleners.
Waar ligt de nuance? Moeten we ieder criterium op een spectrum zien? Wanneer dan toch doorpakken?
Hoor graag van u.
Met vriendelijke groet,
C.
Hey C., dank voor je vraag!
Scherp dat je dit ziet – het is een hardnekkig misverstand. De criteria lezen als een checklist, maar zo werken ze niet. Een zorgmachtiging krijg je niet door ergens vinkjes te zetten – het is een keten van afwegingen die allemaal tegelijk moeten kloppen. Er moet ernstig nadeel zijn, dat moet voortkomen uit een “psychische stoornis”, er mag geen minder ingrijpend alternatief zijn, de dwang moet proportioneel zijn én er moet een redelijke kans zijn dat de verplichte zorg het nadeel ook echt afwendt. Breekt een van die schakels, dan valt de hele machtiging weg. Vandaar dat veel mensen die “aan de criteria lijken te voldoen” er toch geen krijgen. Zou iedereen die er op papier voor in aanmerking lijkt te komen er een krijgen, dan zaten er veel meer mensen onder dwang dan nodig.
Dus ja, je moet elk criterium als een spectrum zien. Maar de schakel waar het in de praktijk het vaakst op stukloopt is de laatste: de effectiviteit. De rechter – die afgaat op een onafhankelijke medische verklaring – moet ervan overtuigd zijn dat dwang hier ook echt iets oplost. Is er geen behandeling die aantoonbaar helpt, of weigert iemand alles en is er niks dat het tij keert, dan is dwang een zwaar middel zonder uitzicht op resultaat, en houdt de proportionaliteit het tegen. Het is geen toeval dat het systeem zo terughoudend is. Dwang is een inbreuk op een grondrecht, dus de lat ligt hoog. En dat is maar goed ook.
Wat families en hulpverleners vaak niet weten: de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van zoiets als wilsbekwaamheid of ernstig nadeel is laag. Twee psychiaters kijken naar dezelde persoon en wegen het anders. Een deel van je “nuance” zit dus gewoom in het feit dat dit mensenwerk is, geen exacte meting. En wees voorzichtig met de aanname dat dwang het probleem oplost – op de keper beschouwd is een machtiging vaak een symptoom van social holding die eerder is tekortgeschoten. Als iemand geen hulp wil, haal je de winst zelden via dwang maar via het geduldg opnieuw opbouwen van een relatie. Daar is de LEAP-methode voor.
Wanneer dan toch doorpakken? Als het nadeel ernstig en acuut is, duidelijk voortkomt uit de gevoeligheid, er een behandeling is die realisitsch kan helpen en de vrijwillige weg echt geprobeerd is. En zelfs dan: zie de dwang als een bruggetje terug naar vrijwillig contact, niet als eindstation. Vind je als naaste dat een machtiging wel terecht is maar gebeurt er niets? Sinds 2020 kun je de gemeente vragen een verkennend onderzoek te doen (maximaal twee weken), die kan het doorzetten naar het OM. En als naaste heb je zelf ook het recht het OM te verzoeken de procedure door te zetten.
De Landelijke Stichting Familievertrouwenspersonen biedt gratis ondersteuning aan naasten en op de site kun je de brochure verplichte ggz downloaden.
Hope this helps, en kijk ook even verder bij de informatie hieronder.
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
