Beste Jim,
Ik heb een vraag over de invloed van persoonlijkheid en cultuur binnen de psychiatrie en de DSM-5.
Van kinds af aan ben ik introvert en timide: iemand die eerst de kat uit de boom kijkt. Dat viel anderen al vroeg op. Op de basisschool twijfelde mijn juf of ik er wel klaar voor was om naar groep 3 te gaan, omdat ik timide was. Later tijdens mijn studies kreeg ik regelmatig de feedback dat ik meer van mezelf moest laten zien/horen.
Ook op mijn werk loop ik hiertegenaan. Tijdens pauzes en vergaderingen luister ik liever dan dat ik zelf veel aan het woord ben. Ik merk dat dit ook invloed kan hebben op mijn carrièrekansen, omdat ik het gevoel heb dat er vaak van je wordt verwacht dat je assertief bent, jezelf laat zien en jezelf goed kunt profileren. Hierdoor vind ik het ook lastig om te bepalen welk soort werk en welke werkomgeving goed bij mijn persoonlijkheid passen.
Mijn ouders en grootouders komen uit voormalig Nederlands-Indië. Zij waren zelf ook bescheiden, hielden veel rekening met anderen en plaatsten zichzelf niet snel op de voorgrond. Ik vraag me daarom af in hoeverre culturele achtergrond en opvoeding hierin een rol kunnen spelen.
Doordat ik mijn hele leven regelmatig heb gehoord dat ik te stil was en meer van mezelf moest laten zien, heb ik een negatief zelfbeeld ontwikkeld. Ik voel me vaak onzeker, heb lang het gevoel gehad dat ik er niet helemaal bij hoorde en vind het lastig om voor mezelf op te komen. Uiteindelijk kreeg ik ook mentale klachten.
Ik wilde hiervoor graag in therapie. Voordat ik daarmee kon starten, heb ik eerst een diagnostiektraject doorlopen, omdat er werd gedacht dat er mogelijk sprake was van autisme. Daarvoor werden uiteindelijk onvoldoende aanwijzingen gevonden. Wel is er gesproken over depressie en (kenmerken van) een vermijdende persoonlijkheidsstoornis. Ik sta nu nog op een wachtlijst van een jaar voor een behandeling bij de specialistische ggz.
Sinds het diagnostiektraject vraag ik me eigenlijk af: wat kan ik met zo’n diagnose of classificatie? Ik merk dat ik er zelf niet zoveel aan heb, omdat mijn hulpvraag vooral praktisch is. Ik wil leren omgaan met mijn onzekerheid, beter voor mezelf leren opkomen, ontdekken welk soort werk bij mij past en tegelijkertijd mijn introverte persoonlijkheid leren accepteren. Ik vraag me daarom af wat een DSM-classificatie zou toevoegen.
Mijn vragen zijn:
- Wat is het verschil tussen een introverte persoonlijkheid en een persoonlijkheidsstoornis? Waar ligt de grens tussen een karaktereigenschap en een stoornis?
- Hoe houdt de DSM-5 rekening met iemands culturele achtergrond en opvoeding?
- Hoeveel ruimte is er binnen diagnostiek en behandeling voor het leren accepteren van je eigen persoonlijkheid? En is de specialistische ggz dan de juiste plek, of zou een andere vorm van psychologische begeleiding beter aansluiten?
Veel dank!
Antwoord
Beste S.,
Goeie vragen, en je stelt ze scherper dan menig professional.
Je eerste vraag: de grens tussen een karaktertrek en een persoonlijkheidsstoornis is feitelijk een afspraak tussen psychiaters. Er bestaat geen harde natuurlijke grens. De DSM legt die grens bij lijdensdruk en disfunctioneren, maar wie bepaalt wat goed functioneren is? In een werkcultuur die assertiviteit en zelfprofilering beloont, wordt van stil zijn al snel een probleem gemaakt. Een bruikbaar onderscheid voor jezelf: introvert zijn betekent dat je energie haalt uit rust en luisteren, en dat je daar zelf voor kiest. Vermijding betekent dat je iets niet doet uit angst voor afwijzing of oordeel, terwijl je het eigenlijk wel wil. Het eerste mag je koesteren. Het tweede is angstgevoeligheid, en daar valt wat aan te doen. Die classificatie vermijdende persoonlijkheid overlapt voor een groot deel met sociale angstgevoeligheid.
Cultuur: de DSM-5 heeft een cultureel interview (Cultural Formulation Interview) en een hoofdstuk over hoe cultuur lijden vormgeeft. Mooi op papier, in de praktijk wordt het weinig gebruikt. De DSM is een Amerikaans handboek, en de norm van laat jezelf zien is ook gewoon een cultuur. In veel Indische families zijn bescheidenheid, rekening houden met anderen en niet klagen belangrijke waarden, soms ook gekleurd door wat eerdere generaties aan oorlog en migratie hebben meegemaakt. Dat is iets om te onderzoeken, in gesprek met je ouders of grootouders. Wat je beschrijft klinkt als een botsing tussen wat je van huis uit meekreeg en een omgeving die iets anders beloont, plus jarenlang horen dat je te stil was. Recept voor een negatief zelfbeeld. Luisteren en eerst de kat uit de boom kijken zijn in veel werkomgevingen juist talenten, denk aan onderzoek, zorg, analyse. Het gaat om de match tussen je profiel en de omgeving.
Wat voegt de classificatie toe? Vooral toegang tot zorg, want zonder DSM-code geen vergoedig. Inhoudelijk heb je er weinig aan, je hulpvraag is helder en praktisch en daar gaat het om. Acceptatie heeft een plek in behandeling: ACT is daar precies op gebouwd. Je leert je anders verhouden tot je onzekerheid in plaats van ertegen te vechten, en koers zetten op wat je belangrijk vindt. En de vermijding: die angst langzaam in het gezicht leren kijken, in kleine stapjes. Hard werken, maar het werkt, jij wordt de baas en niet de angst. Moet dat via de sggz met een jaar wachttijd? Niet per se. Een psycholoog in de basis-ggz of de poh-ggz via je huisarts, een ACT-groep, een loopbaancoach voor de werkvraag, een herstelacademie en je ervaringsdeskundige zijn allemaal eerder beschikbaar. Wacht dus niet een jaar af, begin nu, dat ligt ook in je eigen handen. En lees eens ‘Stil‘ van Susan Cain, over de kracht van introverte mensen.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
- Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
- Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
- Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
- Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
- Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
Beantwoord door: Jim van Os op 29 september 2026
