Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Dag Jim,
Steeds vaker hoor je dat metformine wordt gestart naast olanzapine. Niet alleen bij oudere doelgroepen met langdurige psychosen en langdurig gebruik van olanzapine of clozapine, maar ook bij jongere mensen na een tweede of derde psychose.
Ik kijk hier toch kritisch naar. Ook hoorde ik dat metformine de eetbuien bij olanzapine zou verminderen en daardoor het gewicht zal afnemen. Klopt dit wel?
Ik ben dus erg benieuwd naar de werking van metformine.
Hartelijk dank.
Beste J., dank voor je vraag.
Goed dat je dit kritisch bekijkt.
Olanzapine (en ook clozapine) blokkeert in de hypothalamus de histamine-H1-receptor en de serotonine-5HT2c-receptor. Daar komen de felle honger en de verstoorde verzadging vandaan. Er gebeurt nog meer. Olanzapine maakt binnen dagen tot weken het lichaam minder gevoelig voor insuline, nog voordat iemand aankomt. Die insulineresistentie en de hoge insulinespiegels die erbij horen jagen de honger op hun beurt weer aan. Metformine remt de suikeraanmaak in de lever en verbetert de insulinegevoeligheid. Plus het werkt via de darm, het verhoogt GDF15 en een beetje GLP-1, hormonen die via de hersenstam de eetlust dempen. Dus metformine doet wel iets aan eetlust. Alleen haalt het de H1/5HT2c-blokkade niet weg, het effect is bescheiden.
Wat doet het in de praktijk? In trials geeft metformine gemiddeld een paar kilo minder gewichtstoename dan placebo. Opvallend genoeg is het effect het grootst bij jonge mensen aan het begin van de behandeling, en de combinatie leefstijl en metformine werkte het best. Op de keper beschouwd is starten bij een tweede of derde psychose dus niet onlogisch, voorkomen gaat makkelijker dan achteraf repareren. Bijwerkingen zijn misselijkheid en diarree, op termijn een B12-tekort, en het is off-label.
Maar als je bij jonge mensen standaard een tweede middel nodig hebt om de schade van het eerste te dempen, moet je je afvragen waarom het eerste middel olanzapine is. Bij een tweede of derde episode is er ruimte om te kijken naar middelen met minder metabole belasting, naar de minimaal werkzame dosis, en naar hoelang de olanzapine eigenlijk nodig is. Plus leefstijl vanaf dag een: bewegen op de afdeling, voeding, slaap en structuur. Anders is ’t dweilen met de kraan open. En nu komen ook GLP-1-middelen als semaglutide in beeld, dan wordt de cascade alleen maar langer.
Ga dus het gesprek aan, vanuit nieuwgierigheid. Waarom olanzapine bij deze persoon, wat is het plan voor dosisverlaging, stopt de metformine als de olanzapine stopt, wie bespreekt de metabole risico’s met de persoon zelf, en wat doet de afdeling aan leefstijl? De belangrijkste stem is die van de de jonge mens zelf. Die moet eerlijk horen wat metformine wel en niet doet en zelf mee kunnen beslissen.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
