Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Is het schadelijk om olanzapine voor een lange tijd te gebruiken?

Vraag

Hoe schadelijk is het om olanzapine op de lange termijn te gebruiken?

Ik heb begrepen dat het kan leiden tot het kleiner worden van het brein, gewichtstoename en diabetes.

Wat is uw ervaring?

Antwoord

Hey H., goede en terechte vraag!

Kort antwoord: Ja, langdurig gebruik van olanzapine kan op de lange termijn schadelijke effecten hebben. Dat betekent niet dat het altijd verkeerd is, maar wel dat je bewust moet afwegen of de baten nog opwegen tegen de lasten.

Wat weten we redelijk zeker?

Gewicht en stofwisseling
Olanzapine staat bovenaan als het gaat om gewichtstoename, insulineresistentie en het risico op diabetes type 2. Dat is geen bijzaak maar een structureel effect. Jij hebt al diabetes, dus voor jou is dit extra relevant. Olanzapine maakt de regulatie van bloedsuiker lastiger en vergroot het risico op verdere metabole ontregeling.

Hersenen
Er zijn studies die laten zien dat langdurig gebruik van antipsychotica, waaronder olanzapine, samenhangt met volumeverlies van hersenweefsel. Belangrijk detail: Dat is een correlatie, geen simpel oorzakelijk verhaal. Psychose zelf hangt ook samen met veranderingen in het brein. Maar het beeld is wel dat hogere doseringen en langduriger gebruik meer risico geven. Het idee dat het brein volledig “krimpt” is te simpel, maar het is ook niet onschuldig.

Emotionele en cognitieve effecten
Veel mensen ervaren op de lange termijn afvlakking, minder motivatie, minder creativiteit en trager denken. Dat wordt vaak weggezet als “restklachten van de ziekte”, maar in de praktijk zie ik vaak dat dit deels medicatie-effect is. Niet bij iedereen, maar vaak genoeg om het serieus te nemen.

Mijn ervaring in de praktijk
Olanzapine is een krachtig middel. Het kan iemand snel uit een psychose of manie halen en soms levensreddend zijn in een acute fase. Maar als onderhoudsmedicatie op lange termijn is het een zwaar middel. Ik zie regelmatig dat mensen jarenlang stabiel blijven, maar ondertussen lichamelijk en mentaal langzaam achteruitgaan. Gewicht, diabetes, vermoeidheid, minder levenslust.

Dat betekent niet dat iedereen er per se vanaf moet. Maar wel dit:
– Gebruik liever de laagst effectieve dosis;
– Evalueer regelmatig of het nog nodig is;
– Wees extra kritisch als er al diabetes is;
– Overweeg alternatieven als stabiliteit al langer bestaat.

Belangrijk punt: Stoppen of afbouwen doe je nooit zomaar en nooit snel. Abrupt stoppen of te snel afbouwen kan juist ontregeling, rebound-psychose of ernstige angst geven. Als je hierover nadenkt, moet dat zorgvuldig, langzaam en begeleid.

De echte vraag is dus niet is olanzapine slecht? maar helpt dit middel mij nu meer dan het mij kost, lichamelijk en mentaal?

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 2 januari 2026

Gerelateerd

Meer over

Medicatie
olanzapine

Lees ook