Luister naar de song die Carlijn Mol over deze blog maakte:
Sociale afwijzing en psychosegevoeligheid hangen nauw samen: wie voortdurend wordt buitengesloten of afgewezen, kan een groter risico lopen op mentale ontregeling. De manosfeer kan voor hun gevoel tijdelijk begrip bieden, maar versterkt vaak juist deze kwetsbaarheid. Wat betekent dit voor hun psyche en hoe schadelijk is de ideologie die ze daar vinden?
Wat sociale defeat met je psyche doet
Er is een mechanisme dat we in de ggz goed kennen: sociale defeat. De term klinkt technisch, maar het concept is simpel. Als je chronisch het gevoel hebt dat je er niet bij hoort, dat je afgewezen wordt, dat je onderaan de sociale ladder staat zonder uitzicht op verbetering, dan verandert er iets in je psyche en je brein. De systemen raken gesensitiseerd. Je gaat betekenis zoeken in situaties die dat misschien niet verdienen. Je psyche staat op scherp. En dat verhoogt de kans op psychosegevoeligheid, op een manier van de wereld ervaren die verder en verder van de gedeelde werkelijkheid af kan komen te staan.
Dit klinkt abstract, maar het speelt zich nu concreet af in de levens van veel jonge mannen in Nederland.
Homotolerantie onder druk
Vijfentwintig jaar na het eerste homohuwelijk ter wereld staat de homotolerantie in Nederland onder druk. Veteranen van de homo-emancipatiebeweging kijken somber terug: het woord homo is op sportvelden, scholen en sociale media nog een van de meest gebruikte scheldwoorden. In Amsterdam vindt minder dan de helft van de jongeren in de tweede en vierde klas het normaal dat twee mensen van hetzelfde geslacht verliefd op elkaar worden. Dat is niet een mening aan de rand van de samenleving. Dat is het midden.
Experts zoeken naar de oorzaken. Burgemeester Halsema wees op de toegenomen invloed van populaire influencers als Andrew Tate, al benadrukken onderzoekers dat er nog geen wetenschappelijk bewijs is voor een directe link tussen de manosfeer en dalende homoacceptatie. Maar het verband is plausibel genoeg om serieus te nemen.
Wat de manosfeer is en wat erin voorkomt
Wat is de manosfeer eigenlijk? Het is geen organisatie en heeft geen leider. Het is een lossjes verbonden online subcultuur van mannen die zich richten op mannelijkheid, relaties en de positie van mannen in de samenleving. Daarbinnen zijn er verschillende stromingen.
De red pill-beweging gaat ervan uit dat je de echte waarheid over man-vrouwverhoudingen hebt ingezien – vrouwen zouden van nature streven naar de best mogelijke partner en de samenleving zou hen daarin bevoordelen. MGTOW staat voor annen die relaties met vrouwen bewust vermijden. Incels zijn mannen die ongewild geen seksuele of romantische relaties hebben en daar bitter over zijn. PUA-communities (Pick-Up Artist) delen technieken om vrouwen te versieren. En aan de harder-rechtse kant zijn er mannen die opkomen voor mannelijke belangen en dat koppelen aan een antifeministisch en soms racistisch wereldbeeld. Terwijl jonge vrouwen op sociale media steeds vaker boodschappen zien over gendergelijkheid, worden jonge mannen steeds vaker blootgesteld aan vrouwonvriendelijke denkbeelden.
Pijn als ingang, ideologie als valstrik
Hier wordt de link met psychosegevoeligheid relevant.
De mannen die het diepst in de manosfeer zitten zijn vaak niet de zelfverzekerde macho’s die ze online lijken. Het zijn mannen met echte pijn. Eenzaamheid, sociale angst, het gevoel er niet bij te horen, chronische afwijzing in het echte leven. Dat is precies het profiel dat past bij sociale defeat. En de manosfeer biedt hun iets aantrekkelijks: een verklaring. Het ligt niet aan jou, het ligt aan het systeem. Aan vrouwen, aan feministen, aan homo’s en aan de samenleving. Die verklaring voelt als verlichting, maar ze blokkeert tegelijk het enige wat echt helpt: echte sociale verbinding en professionele steun als die nodig is.
Wanneer online bevestiging pre-psychotisch denken voedt
Er is meer. De rode draad door veel manosfeer-ideologie heeft een opvallende paranoia-structuur. Vrouwen die bedriegen, de samenleving is gecorrumpeerd, alleen insiders zien de echte werkelijkheid. Dat is een betekenissysteem dat naadloos aansluit bij laaggradig achterdochtig denken. In normale sociale verbanden worden dit soort gedachten gecorrigeerd door de werkelijkheid om je heen. Maar online gemeenschappen werken anders. Ze versterken en bevestigen. De algoritmen dienen je steeds extremere varianten op. Je pre-psychotische gedachten worden niet gecorrigeerd, ze worden gevoed.
Homoseksualiteit is een terugkerend thema in de hardere delen van de manosfeer. Het past in een wereldbeeld waarin gender vaste rollen heeft en afwijking van die rollen als bedreiging wordt gezien. Mannen die homo’s of biseksuelen afwijzen doen dat vaak niet alleen op religieuze gronden, maar ook omdat homoseksualiteit hun beeld van mannelijkheid verstoort. De manosfeer geeft die afwijzing een pseudorationeel kader.
Het gevolg is een ongemakkelijke paradox. De mannen die het meest kwetsbaar zijn – eenzaam, sociaal afgewezen, psychisch onder druk – zoeken aansluiting in gemeenschappen die hun kwetsbaarheid verergeren en die intolerantie verspreiden naar anderen die net zo kwetsbaar zijn.
Wat we kunnen doen
De manosfeer veroordeelt zichzelf verder de marge in. Maar dat helpt de jonge man niet die nu om 23:00 uur op zijn kamer kijkt naar content over hoe vrouwen hem hebben gebruikt en de samenleving hem heeft gefaald. Die man verdient geen veroordeling. Die verdient een gesprek. Scholen, jongerenwerk, huisartsen, POH’s en psychiaters moeten weten dat dit speelt, en hoe het eruitziet. Vroegtijdige sociale isolatie en online radicalisering zijn risicofactoren voor psychosegevoeligheid, en we hebben inmiddels een generatie jonge mannen bij wie beide risicofactoren samenkomen.
Tegelijk mogen we niet naïef zijn. De ideologie zelf is schadelijk. Ze verspreidt intolerantie, ze beschadigt de mannen erin, en ze heeft concrete gevolgen voor de veiligheid van homo’s, biseksuelen en vrouwen. Opstaan tegen dat toxische gedachtegoed is geen politieke keuze. Het is een kwestie van volksgezondheid.
Nederland liep ooit voor in tolerantie. Dat is geen reden voor zelfgenoegzaamheid, het is een reden om te handelen als die positie onder druk komt.
Meer lezen van Jim van Os?
Meer lezen over Sociale defeat en psychische kwetsbaarheid?
- Over sociale angst en isolatie bij psychose
- Sociale gevolgen psychose gevoeligheid — Info van PsychoseNet
- Psychotische ervaringen en sociaal functioneren
- Het concept van ‘negatieve’ symptomen: primair of een gevolg?
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie