Fotocredits: ‘Over’thinking, linosnede van kunstenaar Ruben Rademaker
Volgens het beroemde boek Feeling Good van David Burns is de ware oorzaak van depressie negatieve gedachten, oftewel doemdenkfouten. Dus niet per se negatieve levensomstandigheden, maar onze reactie daarop. Hij onderscheidt tien soorten negatieve doemgedachten.
Op zo ongeveer elke serieuze lijst van boeken over depressie vind je de klassieker Feeling Good: The New Mood Therapy van David Burns. Steeds opnieuw hamert hij er in zijn boek op dat negatieve gedachten de ware oorzaak zijn van depressie. Negatieve gedachten zijn volgens hem ook de meest vergeten oorzaak van depressie.
Gedachten komen eerder dan gevoelens en daarom noemt hij depressie een stoornis van gedachten, niet van gevoelens. Die negatieve gedachten zijn een soort zwarte magie die je zó betoveren dat je echt gelooft in de hel die jouw bestraffende, kwetsende gedachten creëren.
Hij schrijft dat bijna elk depressief persoon ervan overtuigd lijkt te zijn dat uitgerekend hij of zij de enige persoon op aarde is die echt geen hoop meer heeft.
De tien denkfouten
Hij somt tien denkfouten (of piekerfouten) op die wij depressievelingen maken:
- Alles of niets, zwartwit denken: als het niet perfect is wat ik doe, dan is het shit en ben ik een totale mislukkeling.
- Eén tegenslag is er vast en zeker eentje in een lange rij. Je reageert niet met ‘Jeetje, dit is klote’, maar ‘Oh nee!! Nu is mijn hele leven klote!’
- Zwelgen: je concentreert je op één tegenslag totdat alles donker is, zoals een scheutje inkt een glas water donker kleurt (zwelgen maakt altijd groter).
- Positieve dingen, zoals bijvoorbeeld een complimentje, verwerp je, want “dat doet er niet toe”, zodat je denken honderd procent negatief blijft.
- Overhaaste, negatieve conclusies trekken, zonder feiten die dat ondersteunen:
– je neemt zomaar aan dat iemand negatief over je denkt (niemand kan andermans gedachten lezen, maar jij toevallig wel).
– je vreest het ergste en ziet dat nu al als een vaststaand feit (niemand kan de toekomst voorspellen maar jij toevallig wel). - Je vergroot jouw negatieve dingen (catastrophizing of doemdenken of de dwangmatige denkziekte) en verkleint jouw positieve dingen. Maar andermans positieve dingen vergroot je en andermans negatieve dingen verklein je.
- Irrationeel redeneren: ‘Ik voél dat het rampzalig is, dus ís het rampzalig.’
- Je probeert jezelf te motiveren door tegen jezelf te zeggen: ‘Je moet dit doen!’ En: ‘Je moet dat niet doen!’ (De bekende musturbation van Albert Ellis.) Je verplicht en straft jezelf met als gevolg gevoelens van schuld en schaamte.
- Ik heb, jij hebt, hij heeft één fout gemaakt, wordt: “Ik ben, jij bent, hij is een grote loser!” Na één tegenslag jezelf of anderen gaan beledigen en uitschelden.
- Je geeft jezelf de schuld van iets waar je feitelijk niet als eerste verantwoordelijk voor bent. Zoals een kind denkt de schuld te zijn van de scheiding van de ouders.
Je kan dit alles heel kort samenvatten met twee woorden: negatief overdrijven. (Overdrijven is liegen.)
Consistente, onrealistische, negatieve interpretaties
Je kan er ook een heel boek over schrijven: The 10 Dumbest Mistakes Smart People Make and How To Avoid Them: Simple and Sure Techniques for Gaining Greater Control of Your Life van Dr. Arthur Freeman and Rose DeWolf. Nederlandse vertaling: Leef je eigen leven, Eenvoudige technieken om greep op je leven te krijgen.
Tijdens mijn depressie deed ik helaas ontzettend mijn best om aan alle tien punten te voldoen. Met groot succes.
Feeling Good praat over consistente, onrealistische, negatieve interpretaties van je leven die ertoe leiden dat je je uitsluitend concentreert op het negatieve zodat je wanhopig en verdrietig naar het verleden kijkt en angstig en hopeloos naar de toekomst. Die negatieve gedachtenpatronen veroorzaken een depressie, die op zijn beurt ook weer negatieve gedachtenpatronen veroorzaakt. Op een bepaald moment raak je in een soort negatieve trance (zoals verliefdheid een positieve trance/zelfhypnose/manie is).
De oorzaak van onnoemelijk veel pijn
Op verschillende plekken in De kracht van het nu en Een nieuwe aarde schrijft Eckhart Tolle over onze verslaving aan piekeren. Hij spreekt over de pestkop, de treiteraar, de terrorist die in ons hoofd woont en die ons voortdurend aanvalt, uitscheldt en straft met bombardementen van negatieve gedachten. En zo een enorme stress veroorzaakt die al je kostbare energie opslurpt. Dit is de oorzaak van onnoemelijk veel pijn, verdriet, angst en wanhoop, dus ook van depressie. Die pestkop komt uit het niets en binnen een halve seconde heeft hij je behekst, verlamd en in zijn macht. De negatieve, rampzalige gedachten die hij in je kop schiet zijn zogenaamd honderd procent de complete waarheid zodat jij daarop gaat reageren met angst, woede, hulpeloosheid, zelfmedelijden, hysterie, spijt, verdriet, wraak, met agitatie, daarna met wanhoop, apathie en depressie. Tolle noemt al dat piekeren een pervers plezier omdat we onbewust hopen dat het iets oplevert, namelijk dat iemand ons komt redden als we maar erg genoeg lijden en hard genoeg gillen.
Wanneer piekeren alles overneemt
Ik, François, weet niet zeker of positief denken werkt, maar ik weet wel zeker dat negatief denken werkt. Wat je denkt, wordt je werkelijkheid. Negatieve gedachten creëren een negatief leven en depressieve gedachten een depressief leven. In een depressie wordt je hoofd, je denken continu gekaapt door aanvallen van pikzwart piekeren. Ook ’s nachts. Mijn leven is een ramp. Het heeft geen zin meer. Het verschrikkelijke verleden. De verschrikkelijke toekomst. Alles is stuk, kapot, een vaas in duizend stukken. Het is mijn schuld! Het is hun schuld! Het komt nooit meer goed! Ik ben de enige die zoveel pijn heeft! De pijn is ondraaglijk! Ik wil dood.
Hoe denk je dat je hoofd en lichaam reageren op die voortdurende, bulderende waterval van negatieve gedachten? Al deze negatieve gedachten veroorzaken enorme stress en eindigen in een depressie en/of een paniekaanval.
Nog één keer
Oké. Terug naar de tien denkfouten. Eén van mijn kwaliteiten is dat ik weet dat ik ook nog steeds een eenvoudige boerenlul ben. Daarom heb ik die tien punten voor mezelf kort en bondig samengevat zodat ik ze makkelijker kan onthouden. Zo zien ze er dan uit:
- Niet perfect?… dan totaal mislukt!
- Één negatief iets zie ik als een eindeloos patroon van ellende
- Één negatief iets en mijn hele leven wordt zwart
- Positief telt bij mij niet, weg ermee!
- Ik ben een depressieve waarzegger
- Ik maak het slechte groter dan het is
- Ik voel dat het shit is, dus is het zo!
- Ik/jij/het leven moét zo zijn, anders word ik gek!
- Ik/jij/hij heeft één fout gemaakt, wordt: ik/jij/hij is een klootzak!
- Alles wat fout gaat is mijn schuld!
François de Waal
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over depressie?
- Depressie is een krijsende aap
- Behandeling van depressie – Info van PsychoseNet
- Omgaan met negatieve gedachten
- Waar heb je last van bij depressie – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie