Fotocredits: Jaap Herforth
Mannen zoeken minder snel professionele hulp bij mentale klachten dan vrouwen. In dit blog beschrijft Jaap Herforth zijn ervaringen met mannengroepen als een behulpzame vorm van ‘peer to peer’-contact. Hij is van mening dat de mentale klachten van mannen kunnen verminderen door middel van supportgroepen.
Triggerwarning: de volgende blog bevat voor sommige lezers heftige onderwerpen, waaronder suïcidale gedachten en traumatische gebeurtenissen. Heb je Zelfmoord-gedachten? www.113.nl, 0800-0113
“Wanneer heb je voor het laatst gehuild?” Ik ga de kring rond. De antwoorden variëren: van ‘dat kan ik mij niet eens herinneren’ en ‘ergens vorig jaar’ tot ‘onlangs nog’. Die laatste is altijd ver in de minderheid.
Ik voer de spanning iets op. “Wie heeft wel eens gedacht aan zelfdoding?” Een aantal mannen schuift ongemakkelijk op zijn stoel. Aarzelend steekt er eentje zijn hand op. Ik laat bewust een stilte vallen. Dan gaan er meer handen omhoog. Erop doorpratend blijkt de gemene deler dat de mannen vaak in alle eenzaamheid proberen hun sores op te lossen, totdat het niet meer gaat. Uit schaamte komen dan de suïcidale gedachten.
Doodeng
Bij de start van een nieuwe groep is het ongemak in de cirkel voelbaar. Ik zie bij wijze van spreken de schilden waarachter de mannen zich verschuilen. De magie van het mannenwerk is dat al na een uur die verdediging zakt, een enkeling daargelaten. In 5 jaar hoorde ik van alle deelnemers op de eerste avond dat het reuze meeviel. Ze waren blij eindelijk eens van zich af te praten en te ontdekken dat andere kerels best oké zijn.
Voorkomen is beter dan genezen
Gelukkig heeft een minderheid van de deelnemers actuele klachten, zoals depressie of angst. Ik ben ervan overtuigd dat de mannengroepen helpen om het risico daarop te verkleinen. Want de onderwerpen waarover mannen hun hart luchtten logen er niet om. Ik hoorde ze praten over afwezige vaders, gescheiden moeders die hun zoons ongezond veel in vertrouwen namen of verantwoordelijkheid gaven, hun moeite om over emoties te praten, (vecht)scheidingen, mishandeling in de jeugd, eenzaamheid en burn-out.
Zoals gezegd houden veel mannen lang voor zich dat ze eigenlijk vastlopen. Daardoor denken zij dat ze de enige (man) zijn. De groepen doorbreken dat. Ze blijken helemaal geen uitzondering. Dat is helend. Ik zag meermaals de opluchting in het gezicht van mannen.
Holding space
Er is helaas geen Nederlands woord dat de lading dekt. In de mannengroep zijn we getuige van elkaars worstelingen. We luisteren goed – ook met ons lichaam – stellen geen vragen en geven geen adviezen die afleiden van het verhaal dat een man vertelt. We laten zijn woorden bij onszelf resoneren. De spreker voelt zich veilig en gezien. Ook dat is helend.
Afstandelijke nabijheid
Mijn eigen ervaring in de ggz is dat de meeste hulpverleners bijna bang lijken om zichzelf te laten zien. Ik ben ervan overtuigd dat de mannengroepen werken omdat ik als begeleider mezelf kwetsbaar opstelde. Dat hoorde ik keer op keer terug. Tuurlijk, het is opletten met projectie en overdracht, en niet mijn inbreng, maar die van de mannen staat centraal. Gelukkig werkte ik met een assistent die mij scherp hield en ik hem.
Knuffelen
Ik heb het mannenwerk de afgelopen jaren zien groeien en evolueren. Er is voor elk wat wils. De basis blijft praten. Wat mij betreft is het emotionele lichaamswerk echter belangrijker. Dan bedoel ik niet ijsbaden, houthakken of wild slachten. Dergelijke activiteiten doen het leuk op social media en bij het thuisfront, maar hebben het risico dat ze afleiden van waar het om draait: voelen. Dat innerlijke contact maken is namelijk precies wat mannen moeilijk vinden. Dus knuffelen we elkaar, dansen we en doen we allerlei ‘lijf’oefeningen.
Ook hier gaat het anders dan in de ggz, waar lichamelijk contact tussen begeleider en cliënt vaak nog als een ‘no go’ wordt gezien. Ik denk dat het helend kan zijn om elkaar echt te zien en te ervaren, en dat dat niet alleen via woorden of oogcontact gebeurt. Tegelijkertijd heeft hierin natuurlijk iedereen zijn eigen voorkeur en grenzen.
Mijn reis
In 2011 belandde ik met een forse depressie en suïcidale gedachten op een PAAZ. Na de therapie kreeg ik het vermoeden dat mijn gebrekkige zelfvertrouwen ook iets te maken had met hoe ik mij tot mannen verhield.
Dus ging ik in 2014 naar een vierdaagse mannentraining. Nog herinner ik mij hoe spannend ik het vond. De trainer had dit meteen door. Hij verwelkomde me met een vrolijk ‘ah, weer een man die de kat eerst goed uit de boom kijkt’. Auw.
De training bleek een omslagpunt. Niet dat alles opgelost was, maar ik zat wel op het goede spoor. In de jaren erna ging ik naar jaargroepen en woonde ik mannenfestivals bij. Familieopstellingen, stembevrijding, haka (een traditionele Maori-dans), vuurlopen en ja, ook ijsbaden: ik heb het allemaal gedaan. In 2018 werd ik co-begeleider van een groep en in 2020 nam ik het stokje helemaal over.
Broederschap
Depressie is helaas nog steeds mijn metgezel. Het mannenwerk voorkomt dat niet. Toch durf ik te schrijven dat al die ontmoetingen met broeders mij voor erger behoed hebben. Inmiddels heb ik een ‘eigen’ vaste groep die maandelijks bijeenkomt. Zo nodig bemoedigen we elkaar tussentijds via de app of spreken we apart af.
Stigma
‘Een mannengroep is voor watjes.’ Wonderlijk genoeg zijn het vooral mannen zelf die het stigma in stand houden. Daar helpen ze elkaar niet mee, want zo wordt de drempel om deel te nemen nóg hoger. Zoals gezegd: eenmaal aanwezig blijkt het vooroordeel onjuist. Niet de praatjesmakers zijn stoer, maar de mannen die ondanks hun weerstand toch deelnemen.
Toekomst
Mannenwerk is een aanvulling op evidence-based interventies. Het vervangt die niet. Nu zie ik vooral doorsnee witte mannen van boven de veertig. Zeg maar met de zeven vinkjes. Ik hoop dat we meer jonge of neurodivergente mannen of mannen met een migratieachtergrond trekken.
Jaap Herforth is ervaringsdeskundige (depressie) en is actief in het zogeheten mannenwerk. Hij begeleidde 5 jaar groepen die een programma volgden. Ook heeft hij een eigen supportgroep. Jaap is manager bij een grote gemeente.
Meer lezen over Mentale klachten van mannen en/of supportgroepen?
- Het maken van verbinding – onderdeel zijn van een warm team
- Sociale afwijzing, de manosfeer en psychosegevoeligheid
- Acceptatie van stigma – Zinvol Rennen (aflevering 3)
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de mini-College’s van PsychoseNet al?
Bekijk PsychoseNet college’s van Jim van Os over zorg en herstel, van depressie tot psychose.
Geef een reactie