Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Hoe kijkt u naar het gebruik van antidepressiva bij PMDD?

Vraag

Ha Jim,

Ik heb een vraag over SSRI’s als behandeloptie voor PMDD. Men schrijft voor vrouwen met PMDD soms bepaalde SSRI’s voor, voor 14 dagen in de maand dus tijdens de luteale fase waarin PMDD optreedt.

Maar ik vroeg me af… normaal wordt er gezegd dat wanneer je start met een antidepressivum, het ongeveer 6 weken kan duren voordat het echt werkt. Hoe kan dan een antidepressivum helpend zijn als je het maar twee weken per maand gebruikt? En is de kans ook niet groot dat je ook weer ontwenning ervaart wanneer je dus stopt als de menstruatie begint? En is het ook niet zo dat je je vaak bij de start van een antidepressivum juist slechter kan voelen, en dat het juist PMDD zou kunnen versterken?

Ik zie dit voor mijzelf niet als behandeloptie omdat ik erg kritisch ben ten opzichte van gebruik van psychofarmaca. Maar omdat het zo vaak wordt aangeboden ben ik wel nieuwsgierig of het nou echt een wondermiddel is. Helaas is er nog weinig onderzoek gedaan naar PMDD, of überhaupt vrouwen binnen de psychiatrie. En is er dus weinig beschikbare hulp hiervoor.

Bij voorbaat dank!

Antwoord

Hey E., dank voor je vraag!

Je vragen zijn terecht en scherp. PMDD werkt anders dan een depressie, en dat verklaart meteen het vreemde gevoel bij SSRI’s in de luteale fase.

Bij PMDD gaat het niet om een structureel serotoninetekort dat langzaam moet herstellen. Het gaat om een overgevoelige reactie van het brein op normale hormonale schommelingen, vooral progesteron en de afbraakproducten daarvan. SSRI’s dempen bij PMDD niet primair via het klassieke antidepressieve mechanisme, maar via een snellere invloed op stress- en emotieregulatie. Daarom kunnen ze soms al binnen enkele dagen effect hebben. Dat is een uitzondering op de zes-wekenregel.

Dat betekent ook dat intermitterend gebruik kan werken bij een deel van de vrouwen. Niet omdat het een wondermiddel is, maar omdat het tijdelijk de scherpe rand van die hormonale gevoeligheid afhaalt. Bij anderen werkt het helemaal niet. Of maar deels. Of met te veel bijwerkingen.

Je zorg over ontwenning is terecht. Sommige vrouwen krijgen inderdaad stopklachten bij elke cyclus, vooral bij middelen met een korte halfwaardetijd. Anderen merken daar weinig van. Dat verschil is groot en slecht te voorspellen. Het idee dat dit altijd probleemloos is, klopt niet.

Ook je punt over verergering bij start is valide. SSRI’s kunnen in het begin onrust, angst en somberheid versterken. Bij iemand met PMDD kan dat juist de klachten tijdelijk verergeren. Dat risico wordt vaak onderschat in de spreekkamer.

Het beeld dat SSRI’s een simpele oplossing zijn voor PMDD klopt dus niet. Voor een deel van de vrouwen zijn ze helpend. Voor een ander deel niet. En voor sommigen zijn ze ronduit ongeschikt. Dat jij kritisch bent is gezond.

Het grotere probleem is inderdaad dat vrouwen en hormonale kwetsbaarheden structureel onderbelicht zijn in onderzoek en behandeling. PMDD wordt te vaak behandeld met standaardpsychiatrische reflexen, terwijl het een neurohormonale gevoeligheid is die vraagt om maatwerk.

Je conclusie dat dit voor jou geen logische optie is, is geen weerstand maar een weloverwogen afweging. Nieuwsgierig blijven mag. Meegaan in iets wat niet bij je past hoeft niet.

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.


Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 10 februari 2026

Gerelateerd

Meer over

antidepressiva
Medicatie
SSRI

Lees ook