Beste Jim,
Ik heb een vraag over depressie. Zit er een placebo-effect in de SSRI? Hoe moet ik dat voor me zien en hoe kan ik dat het beste toepassen?
Ik kamp al heel lang met een depressie die niet overgaat.
Groet,
J.
Veel gezochte termen
De PsychoseNet Kennisbank
Beantwoord door
Auteur
Jim van Os
Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Kennen SSRI’s een placebo-effect?
Vraag
Antwoord
Hey J., dank voor je vraag!
Goede vraag, zeker het tweede deel. Hoe kan ik dat het beste toepassen? Daar zit precies de kern. Even de feiten eerst. Bij antidepressiva is een groot deel van het effect geen chemie maar placebo. Bij milde tot matige depressie is het verschil tussen het middel en een neppil klein; bij ernstige depressie iets groter. De serotonine-tekort-theorie is na vijftig jaar nooit bewezen. Sommige SSRI’s verhogen serotonine, andere verlagen het, en alle groepen laten in trials hetzelde effect zien. Zo simpel als een chemische disbalans is het dus niet.
Maar let op, en hier gaan de meeste mensen de mist in: placebo is niet nep. Placebo is jouw eigen zelfherstellend vermogen dat in beweging komt. Dat werkt via vier dingen: een ritueel (je neemt iets in), een verwachting (dit gaat helpen), een relatie (iemand schrijft het voor en kijkt naar je) en betekenis (mijn lijden wordt serieus genomen, er is een route). Mensen knappen daar echt van op. Niet door een stofje, wel door een mechanisme dat al duizenden jaren bestaat.
En daar zit je antwoord op “hoe kan ik dat toepassen”. Want die vier dingen kun je net zo goed op een niet-chemische manier voor jezelf organiseren. Voor placebo heb je namelijk geen jaren chemische blootstelling met bijwerkingen nodig. Het gaat om medicatie plus opportunity, en die opportunity is het echte werk: ritme in je dag, slaap, bewegen, ochtendlicht, voeding, contact met anderen en ergens betekenis in vinden. Dat activeert precies hetzelfde herstelvermogen, alleen duurzaam én zonder de nadelen.
Dat een depressie “niet overgaat” betekent niet dat je uitbehandeld bent. Een depressie heeft zelden een zuivere oorzaak, laat staan een biologische. Vaak zit er iets relationeels of existentieels onder: zit ik in de juiste baan, de juiste relatie, gaat mijn leven ergens naartoe, doe ik iets zinvols? Herstel gaat dan niet over symptomen wegdrukken maar over jezelf opnieuw uitvinden en een werkbaar perspectief vinden. Loodzwaar werk, en wel jouw werk; niemand kan het voor je doen. Maar alleen hoeft het niet. Je hebt nu geen contact met lotgenoten of een ervaringsdeskundige, en dat zou ik als eerste stap oppakken. Iemand die zelf door zo’n dal ging kan laten zien dat er een uitweg is, en dat scheelt enorm.
Hope this helps, en kijk ook even verder bij de informatie hieronder.
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers. - Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt. - Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
- Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
- Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
- Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
- Kijk dan op de sociale kaart op PsychoseNet (MIND ATLAS).
- Ben je op zoek naar LOTGENOTENCONTACT BIJ MEDICATIEAFBOUW? Ga dan naar de Vereniging Afbouwmedicatie.
- Ben je op zoek naar stemmenhorengroepen buiten de reguliere GGZ? Zie de website van Stichting Weerklank.
- Ben je op zoek naar traumawebsites, kijk dan op traumanet, allesovertrauma of stichting trauma en dissociatie.
- Ben je op zoek naar hulp bij een eetstoornis? Ga dan naar de eCommunity proud2bme.
Beantwoord door: Jim van Os op 7 juli 2026
