Fotocredits: Pixabay; CDD20
Bram-Sieben schrijft regelmatig over het HAMLETT-onderzoek. In deze blog deelt hij, vanuit zijn rol als ervaringsdeskundige en onderzoeker, resultaten uit een deelstudie van dit onderzoek. Hij gaat daarbij in op het onderzoek van Matej Djordjevic, die met behulp van een app de dagelijkse psychologische bijwerkingen van antipsychotica in kaart bracht.
Bram’s Kennismaking met de wetenschap
Als iemand met ervaring met psychose ben ik betrokken bij HAMLETT. Dat is een onderzoek dat langer of korter gebruik van een antipsychotica-onderhoudsdosering vergelijkt in twee groepen. Afgelopen jaren heb ik voor PsychoseMet meerdere onderzoekers van HAMLETT en hun onderzoeken besproken, nog voordat ze hun resultaten hadden. De resultaten vanuit HAMLETT komen nu binnen en daar schrijf ik over in samenwerking met soms dezelfde onderzoekers.
Kleine disclaimer: de resultaten zijn binnen HAMLETT gevonden, dat betekent dat de conclusies vallen binnen de onderzochte patiëntengroep en dit onderzoek. De onderzoekers nemen dat wel mee in hun conclusies en proberen het breder te trekken. Daarnaast zijn de resultaten vaak op groepsniveau en gelden deze niet per se voor jou als individu.
Het onderzoek
Antipsychotica werken voornamelijk op de D2-receptoren (dopaminereceptoren) in het brein en zijn vaak effectief tegen psychose. Echter, als de psychose verbleekt, geven deze medicijnen ook bijwerkingen die erg vervelend kunnen zijn. Naast bijwerkingen op de fysieke gezondheid, zoals gewichtstoename, zijn er ook psychologische bijwerkingen zoals afgevlakte gevoelens, vermoeidheid en verminderde motivatie.
Matej onderzocht dit met behulp van een app die 8 dagen lang, 10 keer per dag, willekeurig op pop-up komt. Dan moet je op dat moment een vragenlijst invullen (EMA: Ecological Momentary Assessment). De herhaling geeft extra inzicht, ook doordat de situatie waarin je zit steeds wordt meegenomen in de vragenlijst. Daarbij zit de meting dichter in de tijd op het werkelijk ervaren van bijvoorbeeld gevoelens en gedachten dan bij normale vragenlijsten het geval is (die je soms weken of maanden later invult). Daardoor kan deze methode andere inzichten geven.
De resultaten
Tijdens het onderzoek vond Matej dat een hogere dosering antipsychotica een verband had met minder variatie in gevoelens. Meer vlak dus. Ook was er een verband tussen hogere dosering en een verminderde stabiliteit van positieve gevoelens en minder intensiteit van de positieve gevoelens. Het ervaren van minder intensiteit van positieve gevoelens werd vooral beïnvloed door sterk D2-receptor bindende medicijnen zoals haloperidol en risperidon. Dit ten opzichte van gedeeltelijk stimulerende middelen zoals aripiprazol, en minder sterk bindende middelen zoals olanzapine en quetiapine.
De dosering en soort medicatie hadden geen effect op mentale vermoeidheid en ook niet op het ervaren van negatieve gevoelens. Tussen de deelnemers was er wel een verschil in hoe ze op de dosering reageerden; de verbanden lijken dus niet hetzelfde te zijn voor iedereen.
Er was ook een tijdseffect gemeten, dat kan doordat de app op verschillende momenten door de dag heen werd ingevuld. Meestal zijn in de ochtend de antipsychoticaniveaus in het bloed het hoogst door de innamemomenten ’s avonds laat. De effecten van dosering op afgevlakte gevoelens was daarom groter in de ochtend en overdag, maar minder in de avond.
De negatieve effecten van hogere dosering antipsychotica op stabiliteit van positieve emoties waren juist kleiner in de ochtend en groter overdag en in de avond.
Conclusies
De bekende bijwerkingen vervlakking en het minder goed ervaren van plezierige emoties, zoals hier gevonden, worden wel vaker genoemd als vervelende bijwerkingen van antipsychotica. Het soort medicijn dat je gebruikt kan daar wel effect op hebben en wisselen van medicatie is dan een mogelijke oplossing om deze bijwerking te verminderen. Evenals dat een aanpassing in dosering mogelijk wat kan doen om minder last te hebben van deze psychologische bijwerkingen.
Echter kun je o.b.v. deze studie niet helemaal zeker zeggen in hoeverre afgevlakte gevoelens inderdaad door medicatie kwamen – het zou namelijk kunnen dat deelnemers die sowieso al meer last hadden van soortgelijke klachten (bijvoorbeeld in het kader van een ernstiger ziektebeloop) ook hogere doseringen kregen voorgeschreven. Hoeveel van de afgevlakte gevoelens dus door de medicatie, en hoeveel mogelijk door andere factoren komt, moet in de toekomst verder worden onderzocht.
Meer lezen van Bram-Sieben?
Meer lezen over psychologische bijwerkingen van antipsychotica?
- Antipsychotica – over de werking en bijwerkingen – Info van PsychoseNet
- Bijwerkingen van antipsychotica – hoe ze mij beïnvloeden
- Bijwerkingen antipsychotica – waar moet je op letten? – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ontvang jij de PsychoseNet nieuwsbrief al?
Meld je aan en ontvang iedere week de nieuwe blogs en interessante items in je inbox.
Geef een reactie