Op 25 augustus verschijnt mijn nieuwe boek: Wat psychisch lijden is. Ondertitel: en wat je moet weten voor je naar de ggz gaat.
Ik heb het boek geschreven omdat ik in mijn loopbaan een zin honderden keren heb gehoord. Iemand zit vijf of tien jaar in de ggz en zegt tegen me: had ik dit maar geweten aan het begin. Had ik geweten welke vragen ik had moeten stellen. Had ik geweten dat er meer was dan wat de eerste behandelaar me vertelde. Dat is de hele reden voor dit boek: jou aan het begin meer inzicht geven in je eigen zelfkennis bij het psychisch lijden dat je ervaart. In plaats van pas na jaren te ontdekken wat je eigenlijk al wist.
Dit gaat over iedereen
Ik heb het boek voor het grote publiek geschreven, niet voor een klein deel van de bevolking dat toevallig een diagnose heeft gekregen. Psychisch lijden hoort bij mensen. Bij jou, bij mij, bij je buurvrouw, bij je collega die er prima uitziet. Angst, somberheid, ontregeling, vreemde ervaringen: het zit in het menselijke bereik, niet in een aparte categorie zieke mensen.
Zodra je dat serieus neemt, verandert de vraag. Niet: hoort dit bij de zieken of bij de gezonden? Wel: wat gebeurt er in mijn leven waardoor dit eruit komt, en wat heb ik nodig om er weer uit te komen?
Je weet meer dan je kunt zeggen
De kern van het boek is dit: jij hebt kennis over jouw eigen ervaring, en je gebruikt die veel te weinig. Want:
- Je weet hoe het voelt.
- Je weet wat er met je gebeurde toen je vader uit zijn slof schoot.
- Je weet hoe je lichaam reageert in een volle kamer.
- Je weet wanneer iets erger wordt en wanneer iets oplucht.
- Je weet welke mensen je rust geven en welke niet.
- Je weet welk werk je opvreet en welk werk je voedt.
Dat is echte kennis. Ze is alleen impliciet: je weet het wel, maar je kunt het niet meteen in woorden zetten. Daardoor legt ze het af tegen de expliciete kennis van het systeem, tegen categorieën en symptoomlijstjes die door commissies zijn bedacht en die nergens specifiek over jou gaan.
En dan gebeurt er iets vervelends. Je probeert in de spreekkamer iets te zeggen dat niet in diagnostische taal past, en je krijgt het terug in taal die daar wel in past. Dat klinkt als angst. Daar zit misschien trauma onder. Dat is dan een depressieve component. Je verhaal wordt vertaald, en na een paar maanden hoor je jezelf praten in woorden die niet van jou zijn. Zonder eigen taal heb je geen eigen kompas.
Zelfhelend vermogen is geen vaag begrip
Het tweede stuk gaat over wat er wel werkt. In de rest van de geneeskunde is dat allang bekend. Antibiotica remmen bacteriegroei, maar je eigen immuunsysteem ruimt de boel op. Behandeling geeft een zetje, creëert hoop en perspectief, en de persoon zelf brengt zijn heling teweeg.
Bij psychisch lijden werkt het precies zo. In de herstelbeweging zeggen ze het al jaren: herstellen doe je zelf. Dat betekent niet dat je het alleen doet. Het betekent dat behandeling een opstapje is naar iets in jou dat wakker moet worden. Motivatie, perspectief, een leerproces, taken die je aangaat om iets te veranderen in je context.
In de leerboeken staat dat niet zo. Daar staat dat richtlijnbehandelingen symptoomreductie realiseren. Dat verhaal is ingehaald door de wetenschap, maar het dendert door.
Dit is geen aanval op de ggz
Ik schrijf dit niet om de ggz af te branden. In de ggz werken goedwillende, hardwerkende mensen die hun best doen binnen een systeem met scherpe randen. Er gebeuren daar goede dingen.
De ggz heeft, net als jij, gevoeligheden en talenten. Met dit boek probeer ik je in staat te stellen om met die talenten mee te werken en om de gevoeligheden te omzeilen. Het probleem is dat je zonder voorbereiding op een spoor wordt gezet dat vooral over tekorten gaat: wat heb je, wat is er kapot en welke techniek gaat dat repareren. Wie dat spoor eenmaal op is, komt er lastig af.
Waarom je dit vooraf moet weten
Kijk even naar de cardiologie. Die heeft de grootste gezondheidswinst niet in de spreekkamer geboekt, maar met publieksvoorlichting. Bewegen, niet roken, anders eten. Iedereen weet wat een gezonde bloeddruk ongeveer betekent.
In de ggz hebben we dat nooit gedaan. We hebben de bevolking vijftig jaar een verhaal over hersenziekten verteld en verder niets. Daarom is dit boek een publieksvoorlichtingsproject. Je krijgt woorden, je krijgt inzicht, je krijgt vragen die je kunt stellen. Vooraf, niet achteraf.
Daarnaast leer je zien wat er al om je heen bestaat, vaak buiten de ggz. Een herstelacademie, een lotgenotengroep, een ervaringsdeskundige, een coach in het sociaal domein, een vaktherapeut, een vrijwilliger die elke week tijd voor je heeft. Dat ecosysteem bestaat al voor een groot deel. Je hoeft niet te wachten tot iemand je erop wijst.
Tot slot
Het boek verandert in zijn eentje niets. Wat het kan doen, is jou andere woorden geven, een ander perspectief en een paar handvatten. De rest is werk. Jouw werk.
Lees het voor je hulp gaat zoeken. En geef het door aan iemand die nu wankelt en nog niet weet welke kant hij op moet.
Wat psychisch lijden is verschijnt 25 augustus bij LannooCampus. Tot 24 augustus kun je het met kortingscode: lijden10 met tien procent korting bestellen in de webshop van de uitgever, dit kan je doen via de volgende link: https://www.lannoo.com/nl-be/auteurs/jim-van-os.
Meer lezen van Jim van Os?
Meer lezen over zelfkennis bij psychisch lijden?
- Mentaal vastlopen – zo kom je er weer uit
- Pleidooi voor het toepassen van ervaringskennis
- Opbouwen van je identiteit na een psychose
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Verder lezen over goede zorg en GGZ?
Onderstaande boeken zijn geschreven door hoogleraar Jim van Os. In deze eerlijke boeken lees je meer over psychose, trauma, de nieuwe GGZ, herstel en veel meer.
Geef een reactie