Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Wat helpt bij restless legs als gevolg van antidepressivagebruik?

Vraag

Na jarenlang gebruik van antidepressiva heb ik het restless legs syndroom gekregen.

Wat raden jullie hieromtrent meestal aan als remedie?

Antwoord

Hey M., dank voor je vraag!

Restless legs na jarenlang antidepressivagebruik, ja, dat zien we vaker. Het is behoorlijk vervelend, want het sloopt je slaap. Even de biologie erbij, want dan snap je ook waarom de aanpak is zoals hij is. Restless legs draait om dopamine in een specifiek baantje in je ruggenmerg en hersenstam, en dopamine heeft ijzer nodig als co-factor. Niet ijzer in je bloed, maar ijzer in je hersenen. Antidepressiva die serotonine ophogen remmen indirect diezelfde dopaminebaan af, en dan wordt een gevoeligheid die je latent al had opeens hoorbaar. Nortrilen (nortriptyline) staat op dat lijstje. Wellbutrin (bupropion) juist niet, dat is een dopaminerg middel en dat maakt restless legs meestal eerder beter dan slechter. Dus als er een verdachte is, is ’t de Nortrilen.

Eerste stap, en die wordt bijna altijd overgeslagen: laat je ferritine prikken bij de huisarts, plus transferrineverzadiging. Bij restless legs geldt een andere norm dan bij bloedarmoede: onder de 75 tot 100 is ’t al reden om ijzer te suppleren, ook al zegt de huisarts “je waardes zijn normaal”. IJzersuppletie helpt bij een flink deel van de mensen echt. Neem ’t in met vitamine C, op een lege maag, ’s avonds, en om de dag werkt qua opname beter dan elke dag (dat komt door hepcidine, een hormoon dat je opname een dag lang blokkeert na een dosis). Laat meteen ook B12, foliumzuur, nierfunctie en schildklier meelopen, want die kunnen ’t beeld ook geven.

Dan de dingen die ’t versterken: cafeïne (ook ’s ochtends al), alcohol, nicotine. Verder opletten met antihistaminica (de oude, zoals in slaapmiddeltjes van de drogist), met metoclopramide tegen misselijkheid en met antipsychotica: die blokkeren allemaal dopamine en gooien er dus olie op. Wat wel helpt: avondwandeling, rekken voor het slapengaan, afwisselend warm en koud water over je benen, regelmatig slaapritme, en geen zware inspanning laat op de avond.

Over je medicatie: niet zelf aanpassen, wel bespreken met je behandelaar. De vraag is of 50 mg Nortrilen nog nodig is of dat je richting de minimaal werkzame dosis kunt. Verlagen doe je hyperbool, dus procentueel kleine stapjes met lange tussenpozen ertussen om te stabiliseren, en pas voor de laatste stapjes eventueel taperingstrips (let op: niet alle zorgverzekeraars vergoeden die). Werkt dat niet, dan zijn er middelen specifiek voor restless legs. Vraag dan naar gabapentine of pregabaline, want die zijn tegenwoordig eerste keus. De oude dopamine-agonisten (pramipexol, ropinirol) werken snel maar geven op termijn augmentatie: de klachten komen dan juist eerder op de dag en heftiger. Daar zijn we van teruggekomen.

Hope this helps en kijk vooral ook bij de informatie hieronder.

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
  • Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
  • Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
  • Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 11 augustus 2026

Gerelateerd

Meer over

antidepressiva
Bijwerkingen
Medicatie

Lees ook