Fotocredits: Miriam (pseudoniem van Marian van Unen)
Hoofdstuk 32, WEG
Sommige ontmoetingen lijken toevallig, maar kunnen later betekenis krijgen. Jaren na de dood van haar zoon ontmoet Miriam (pseudoniem van Marian van Unen) een oude bekende. Samen kijken ze terug op wat er is gebeurd en op de weg die ze sindsdien ieder op hun eigen manier hebben afgelegd. Een weg waarin ook het verlies verwerken een plek krijgt.
Lees eerdere hoofdstukken van Miriam hier!
Triggerwarning: deze blog bevat voor sommige lezers heftige onderwerpen, waaronder een overlijden en verslaving.
De laatste stukjes van de puzzel
Was het een speling van het lot geweest dat hun wegen elkaar hadden gekruist op het fietspad? Een nietszeggende gebeurtenis. Had zij er haar eigen betekenis aan willen geven zodat het in haar verhaal zou passen? Een verhaal dat ze onbewust in haar hoofd aan het schrijven was geweest en waarbij hij als geroepen kwam om de hiaten op te sporen en de gaten te dichten? Had ze hem die wijsheid toebedacht? Ze had samen met hem een weg willen zoeken om een nieuw verhaal te vertellen.
Opdat ze de laatste stukjes van de puzzel konden invullen tot een kleurrijk schilderij van een landschap. Een landschap waar een lang pad doorheen kronkelde. Een schilderij waar een foto van kon worden gemaakt. De foto zou ze boven haar bed hangen. Het schilderij zou ze aan hem geven. Haar verbeelding van de weg die ze samen hadden afgelegd. In een lijst van glanzend rozenhout.
Op de koffie
“Weet je, J.”, zei ze, “ik stond op het punt te verhuizen toen de ontmoeting met de psychiater plaatsvond.” Ze zette haar bril af, legde hem op de keukentafel en wreef met haar vingertoppen over haar oogleden. Haar schouders zakten. Ze hoefde hem niets uit te leggen. J., één van haar zoons goede vrienden. Ze waren zelfs in hetzelfde jaar geboren. Ze zuchtte en zette haar bril weer op.
“Als psychiater was hij de enige persoon die wist wat ik had doorgemaakt, omdat hij bij veel gebeurtenissen betrokken was geweest. Tussen haakjes, heb je ook melk? Ik hou van koffie. Met veel melk.”
Johan friemelde aan de plakbandjes op de zijkant van de gebaksdoos. Eenmaal open legde hij twee tompoezen op de schoteltjes. Tompoezen met slagroom.
“Ik hield het gewoon niet meer uit in Amsterdam. Ik moest ergens anders opnieuw beginnen om te overleven.” Hij schoof het glas koffie haar kant op. Zelf nam hij een slok van zijn thee.
Een weerzien na jaren
“Jullie ontmoeting was wel heel toevallig. Ik ben blij dat hij betrokken is gebleven. Bij jou. Al die jaren. En dat wij, als vrienden, daarom allemaal de kans hebben gehad om hem te leren kennen.” Hij nam een hap van zijn tompoes. Ze zag hoe hij worstelde om de slagroom binnen de laagjes bladerdeeg te houden.
“Lekker?”, vroeg ze. Een lik room gleed langs zijn kin en landde een stukje lager. Met een lepeltje schepte hij het restje van zijn shirt. Misschien was een appeltaartje handiger geweest.
“Jij was aan het eind van je latijn. Dat begrepen we wel, maar we wisten toen niet goed wat we moesten doen. Ik in ieder geval niet.” Hij nam een tweede slok thee.
“Je woonde weer alleen, was jaren ouder geworden en moe. Natuurlijk zagen we het wel. En toen kwam je ineens oog in oog te staan met deze oude bekende. Hij was inmiddels gesetteld in zijn professionele bestaan en hij was jou nooit vergeten.”
“En ik was hem nooit vergeten.”
Zijn eerste psychiater
Allebei hadden ze stilgestaan op dat fietspad. Hij was op weg geweest naar huis, zij op weg naar het park. Op het moment van de dood van haar zoon was hij hoofd van de Forensische Psychiatrische Dienst.
Daar werkte zijn vrouwelijke collega, die haar zoon vanuit de gevangenis had overgedragen naar de vaste behandelaar bij de ggz. Ze waren niet met elkaar geconfronteerd. Toen niet.
Als betrokken moeder was hun allereerste ontmoeting bij de ggz-instelling geweest, waar haar zoon hem als behandelaar kreeg. Het was zijn eerste aanstelling als psychiater. Nu, zoveel jaren later, was hij werkzaam bij een andere ggz-instelling als psychiater bij de crisisdienst en later als waarnemend geneesheer-directeur.
Wat bleef er bij hem achter?
“We hebben dit toch allebei meegemaakt?” Soms twijfelde ze, omdat het voor hem zo anders leek dan voor haar. Alsof hij een ander verhaal had. Dit verlies, zo overrompelend, was een diep ontwrichtende ervaring. Voor ieder mens. Toch?
Ik verloor mijn kind en hij verloor een cliënt. Had hij zich ooit afgevraagd hoe het voor hem als vader zou zijn geweest om zijn zoon op die manier te verliezen? Bij mij spookt zijn dood iedere dag wel ergens door mijn hoofd. Of ’s nachts, als ik betraand wakker schrik.
Zijn dood blijft een puzzel waarvan de laatste stukjes zoek zijn. Zou hij er op zijn werk mee geconfronteerd worden als er een jongen zoals haar zoon voorbijschuifelt? Later, véél later, toen ze het hem durfde vragen, gaf hij een antwoord.
“Ik maak het best vaak mee, helaas. En ze lijken op hem.”
Samen volgehouden
Het bleef aan haar knagen, de pijn en de machteloosheid. Hij was blijven luisteren. Meer kon hij niet. Zij had lijfelijk de wanhoop gevoeld. Ze was er ziek door geworden. De wreedheid van een systeem. De onmenselijke omstandigheden waarin ze gedwongen werd een rol te spelen. De strijd om overeind te blijven. De eenzaamheid.
“Zo lang gevochten en verloren.”
Ze hadden het samen volgehouden. Het systeem had bij haar veel psychisch leed veroorzaakt, in plaats van verzoening. Dit lijden mocht er niet zijn, het kreeg geen naam. Geleden hadden ze allebei op hun eigen manier en allebei hadden ze gezocht naar verlichting van de pijn.
“Ik voelde me vaak een roepende in de woestijn”, had hij eens bekend.
Het verlossende antwoord
Hun zoektocht vereiste doorzettingsvermogen. Hadden ze genoeg lenigheid van geest? Bleven ze op de been en lieten ze zich niet uit het veld slaan? Ze kenden geen voorbeelden, ze moesten het samen uitvinden. Wie hielp wie en hoe begrepen ze van elkaar wat de ander nodig had? En toen, alweer toevallig, kwam het verlossende antwoord op die ene vraag die iedereen gesteld had na de dood van de zoon, de vriend en de broer. De verwarde man, de verslaafde, de cliënt, de patiënt, de nietsnut, de halve crimineel. Een mens die er niet meer toe deed. En tenslotte vergeten werd. Maar niet door iedereen.
“Hoe was hij aan zijn eind gekomen?”
De psychiater van de forensische afdeling van het Huis van Bewaring, die hem goed in staat vond te overleven na tien weken gevangenis en die in haar rapport had geschreven: “geen acute psychiatrische symptomen”, was er uitermate nieuwsgierig naar geweest. Zij had haar patiënt tijdens het laatste consult op het hart gedrukt dat hij écht altijd zijn medicatie moest nemen. Zijn leven lang. Beter worden? Volgens haar zou dat nooit gebeuren. Altijd trouw naar de ambulante ggz.
Van God los
Na deze woorden was ze kordaat de cel uitgestapt om haar weg te vervolgen, vol geloof in een goede afloop. God zegen de greep. Altijd vooruit kijken en nooit achterom. Haar overleving. De gedetineerde had er zijn eigen conclusies uit getrokken. Hij viel van zijn geloof af en had dat met zijn moeder gedeeld toen ze hem de laatste keer in de gevangenis gesproken had.
“Daar geloven we toch niet in. We zoeken een andere weg. Er moet een andere weg zijn! Die gaan we vinden!”
“Ik ga voor de ultieme kick”, had hij tegen zijn moeder gezegd.
Van God los.
De eerste dagen na ontslag
En de psychiater stuurde de andere psychiater een mailtje met haar bevindingen zodat hij op de hoogte was van het ontslag van haar patiënt. Dat schreef ze in haar rapportage voor de advocaat die later namens de moeder een klacht indiende bij de ggz. Nadat de behandelaar bij de ggz het nieuws een aantal dagen daarna ter ore was gekomen, want hij werkte niet op die dag, schreef hij aan de advocaat dat hij zes dagen later tijd had gevonden om zijn patiënt te zien. Op maandagmorgen negen uur. Een consult van vijftien minuten. Op de locatie van de ambulante ggz.
En de psychiater van de FPD gaf de vrije man een recept mee ter voortzetting van de medicatie die hij al jaren gebruikte. Plus ook twee recepten voor de medicatie die hij de tien weken die hij in de gevangenis had doorgebracht, had ingenomen. Die had zij voorgeschreven. Hij zou er zelfs om gesmeekt hebben, schreef ze in haar eindrapport. Hij was er mogelijk verslaafd aan. Drie recepten vonden de opruimers op de keukentafel, na zijn dood. Na zijn ontslag werd hij geacht de medicatie zelf op te halen bij de apotheek. Onderweg naar zijn huis. Dat had het scenario kunnen zijn. Met de vuilniszak met zijn eigendommen, terug naar huis. Gelukkig hád hij nog een huis. En werd hij opgehaald.
Ik hou van je, Mamsi
Opgehaald met de rode bedrijfsbus van de pgb’er, die getipt was door zijn moeder, die weer getipt was door haar advocaat. Dus kwamen ze eerst bij haar langs voor een extra sleutel, want die hadden ze niet gevonden in de vuilniszak met zijn spullen uit de gevangenis. Gelukkig hadden ze ook aan zijn gitaar gedacht. Gearriveerd bij zijn moeder zag de pgb’er vanuit zijn auto hoe in de deuropening de zoon zijn moeder stevig omhelsde.
Ze deed haar ogen dicht en voelde zijn armen rond haar rug toen hij haar tegen zich aan drukte. In de nacht had ze wakker gelegen en gebeden om hem in levenden lijve te mogen zien. Ze voelde haar tranen en ze hield haar adem in om niet te huilen. Tijdens de knuffel schrok ze omdat hij haar pijn deed en ze geen adem kreeg, zo lang hield hij haar tegen zich aan gedrukt. Ze voelde zijn botten. Heel mager geworden. Dat voelde ze ook. “Ik hou van je, Mamsi.” En weg was hij. Haar hele lijf stond in de hoogste alarmfase. Haar brein viel uit. Er was niemand.
Hij zette er spoed achter
De pgb’er nam hem eerst mee naar de markt in zijn buurt om eten te kopen. En daar liep de vrije man luidruchtig om zich heen te verkondigen dat hij al tien weken clean was. De pgb’er vertelde het aan zijn moeder en zijn moeder belde de advocaat en de advocaat alarmeerde de ggz en vertelde dat hun cliënt op weg naar huis was en verontrustend gedrag vertoonde. De behandelaar was op dat moment niet aanwezig. Een maatschappelijk werker, in opleiding voor spv’er, moest hem inlichten.
In deze situatie besloot zijn achterwacht dat het juist was om te vertrouwen op het rapport van de behandelaar bij de FPD en bood de man met het verontrustende gedrag een afspraak aan op maandagmorgen negen uur. De psychiater was dan wel eindverantwoordelijk, maar met een caseload van driehonderd cliënten vond het management een manier om hier soepeltjes mee om te gaan. Hij zou volgens protocol tijd voor hem vrijmaken als drukke professional. Het consult zou eindigen om kwart over negen, want er waren nog meer gegadigden. Het was nu woensdagochtend, dus nog deze dag, dan een donderdag, een vrijdag, het weekend en dan mocht de burger met het verontrustende gedrag op audiëntie.
En de burger ging aan de slag, op weg naar het einde. De ultieme vrijheid lonkte en ontving hem met open armen. Niemand legde hem een strobreed in de weg.
Hij zette er spoed achter. Hij wel.
Meer lezen van Miriam?
Meer lezen over verlies verwerken?
- Muziek als verbinding: omgaan met verlies en rouw
- Waar geen reden is – Yiyun Li
- Anders omgaan met verdriet – David Dewulf
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Wil je PsychoseNet steunen?
Wordt donateur en help ons om mooie projecten te realiseren.
Geef een reactie