Fotocredits: Image Generator by Naif Alotaibi
Wat gebeurt er met je gevoel van ‘ik’ als je langzaam anders naar jezelf en de wereld gaat kijken? Psycholoog-onderzoeker Dan Bekkering-Bauer onderzoekt vanuit de REAL-studie zelfervaringen rond psychose. In deze blog vertelt hij over zijn onderzoek en deelt een deelnemer haar persoonlijke verhaal over een gevoel van anders-zijn en het voortdurend observeren van zichzelf, zowel voor als tijdens haar psychose.
Psycholoog-onderzoeker Dan Bekkering-Bauer en een anonieme REAL-deelnemer over veranderingen in de beleving van jezelf en de werkelijkheid rond psychose
“Tijdens sociale interacties [had ik] soms het gevoel dat ik op de achtergrond een soort berekening uitvoerde die anderen niet leken te maken, alsof mijn innerlijke dialoog een soort filmscript was. Tijdens mijn psychose deed het gevoel van een innerlijk filmscript zich opnieuw voor, zo sterk dat ik het gevoel had dat er een hele film op mij gericht was.”
— Anonieme deelnemer aan de REAL-studie
Waarom ik onderzoek hoe zelfervaring vóór een psychose verandert
Voor familie en vrienden komt een psychose vaak als een schok. Iemand die zij kennen, gedraagt zich anders, zegt moeilijk dingen te begrijpen of trekt zich terug in een voor anderen onzichtbare wereld. Vaak denken we bij psychose daarom meteen aan hallucinaties en wanen: waarnemingen en overtuigingen die anderen niet delen. Maar dit vertelt slechts een deel van het verhaal.
Wat gebeurt er van binnenuit?
Wanneer we psychose van binnenuit proberen te begrijpen, valt op dat er soms al vóór de psychose iets verandert in hoe iemand zichzelf en de wereld ervaart. Mensen met psychosegevoeligheid voelen zich vaak al lange tijd anders dan anderen. Dit gevoel kan samengaan met een sterke neiging tot zelfobservatie van ervaringen die normaal op de achtergrond blijven. Bij het lezen ga je bijvoorbeeld niet vanzelf op in het verhaal, maar blijf je je bewust van het feit dat je leest. Hierdoor kan een afstand tot je eigen ervaring ontstaan. Gedachten lijken dan bijvoorbeeld niet helemaal van jezelf, terwijl je lichaam vreemd kan aanvoelen, alsof het slechts een omhulsel is.
Wanneer zulke ervaringen sterker worden, kan ook de vanzelfsprekende grip op de werkelijkheid veranderen. Vertrouwde dingen voelen vreemd of willekeurig, waardoor nieuwe betekenissen en verbanden zich als mogelijke verklaring kunnen opdringen. Zelfobservatie kan zo sterk worden dat het voelt alsof er een hele film over jou wordt gemaakt. Bij sommige mensen lijkt psychose daardoor een intensivering van langer aanwezige veranderingen, en niet iets wat uit het niets ontstaat.
Psychose vanuit het perspectief van de ervaring
Deze innerlijke ervaringen hebben mij altijd gefascineerd en brachten mij ertoe als psycholoog onderzoek te doen naar de eerste-persoonservaringen van mensen die een psychose hebben meegemaakt. In mijn onderzoek spreek ik met mensen over hoe zij zichzelf en de wereld beleefden vóór hun eerste psychose en hoe dit zich ontwikkelde. Door dit beter te begrijpen, hoop ik inzicht te krijgen in de ontwikkeling van psychose, in hoe behandelaren mensen eerder kunnen ondersteunen en hoe mensen betekenis geven aan deze ervaringen.
Een deelnemer aan mijn onderzoek wilde haar verhaal delen. Het laat zien waarom psychose niet alleen vanuit wanen en hallucinaties moet worden begrepen. Gevoelens van anders-zijn en voortdurende zelfobservatie keerden tijdens haar psychose intenser terug. Haar ervaring staat niet voor iedereen, maar maakt zichtbaar hoe veranderingen in zelf- en wereldbeleving een rol kunnen spelen bij psychose. Hieronder vertelt zij haar verhaal in eigen woorden.
Van een innerlijk filmscript naar psychose en herstel
Vanaf jonge leeftijd heb ik het gevoel gehad dat ik anders was dan anderen. Dit werd vooral duidelijk toen ik op een gegeven moment dacht dat ‘God’ tegen mij sprak. Dit nam de vorm aan van een innerlijke monoloog, waarin ik voortdurend mijn morele overtuigingen en beslissingen met mezelf besprak. Hoewel dit niet erg lang aanhield, is dit mijn vroegste herinnering aan het gevoel duidelijk anders te zijn dan anderen.
Steeds meer druk
Later, toen ik tussen de 18 en 20 jaar oud was, had ik tijdens sociale interacties soms het gevoel dat ik op de achtergrond een soort berekening uitvoerde die anderen niet leken te maken, alsof mijn innerlijke dialoog een soort filmscript was.
Een paar jaar voor de psychose verhuisde ik naar een ander land. Het ‘pure zelf’ in mij, dit constante ‘zijn’ dat ervaringen absorbeert, onderging een verschuiving. In die tijd ging ik zwaar gebukt onder de hoge eisen die ik aan mezelf stelde en raakte ik op school meerdere keren opgebrand. Ik nam een tijdje vrij om in therapie te gaan en door te reizen weer van het leven te genieten, maar deze drang om te presteren en perfectie na te streven verdween nooit helemaal.
Vervreemding van mezelf
Ik bracht veel tijd alleen door en mijn identiteit begon te verschuiven. Op mijn laagste momenten had ik het gevoel dat ik mijn eigen zelfheid observeerde, mijn eigen geest gadesloeg, alsof het gevoel van ‘ik’ losstond van de stroom van gedachten en handelingen die het eigenlijk stilzwijgend zou moeten bezitten. Soms voelde ik me als een pad die vanaf de bodem van een put omhoog staarde en vroeg ik me af wanneer ik uit mijn eigen geest zou klimmen. Hoewel deze jaren niet allemaal zo donker waren, hebben deze momenten zeker iets diep in mij verschoven. Waarschijnlijk hebben ze uiteindelijk ook bijgedragen aan de psychose.
Een hele film op mij gericht
Tijdens mijn psychose deed het gevoel van een innerlijk filmscript zich opnieuw voor, zo sterk dat ik het gevoel had dat er een hele film op mij gericht was. Het idee dat er een hele film over jou wordt afgespeeld, is vreemd en verontrustend. In de uren voorafgaand aan de psychose zelf had ik het gevoel dat autolichten voor mij knipperden, borden voor mij geschreven waren en zelfs de blikken van mensen suggereerden dat ze wisten wie ik was, terwijl we volslagen vreemden waren. Dit was een periode waarin toevalligheden te precies aanvoelden om willekeurig te zijn — de wereld leek zich rondom mijn aanwezigheid te organiseren. Je voelt je ongelooflijk speciaal en uniek, maar deze referentialiteit verstoort ook je mentale stabiliteit enorm. Het ene moment kan alles aanvoelen alsof je op wolken loopt en het volgende moment zit je in de goot.
Het moment in het ziekenhuis
Tijdens de uren van mijn psychose lag ik in het ziekenhuis en ervoer ik een enorme common-sense-perplexiteit. Ik verloor volledig mijn grip op het volkomen alledaagse, zoals de flow van een gesprek of het bed waarin ik lag. Beide leken vreemd en willekeurig, alsof ik de natuurlijke ‘regels’ van het leven was vergeten die iedereen volgde. Gebabbel tussen mensen leek op roddelpraat en het piepen van de elektrische apparaten bracht me zelfs tot de overtuiging dat ik geflatlined was in het ziekenhuis.
Ik probeerde iedereen om me heen ervan te overtuigen dat ik als levend, ademend mens dood was… Het was behoorlijk theatraal. Er was ook sprake van een verhoogde mate van zelfbewustzijn en zelfmonitoring. Zo dacht ik dat elke camera in het ziekenhuis er was om mijn bewegingen te volgen en mijn handelingen vast te leggen, zodat iedereen mij online via een livestream kon bekijken. Ik was hier volledig van overtuigd en was me bewust van alles wat ik deed, alsof ik een crimineel was die op zijn proces wachtte.
Eén foutje kon mijn hele zelfbeeld binnen deze film ruïneren. Interessant genoeg denk ik dat dit verband houdt met mijn aanhoudende worsteling met perfectionisme, al is het nogal wat dat dit in deze vorm gestalte kreeg. Grappig genoeg vertelde ik tijdens mijn ziekenhuisopname aan mijn moeder dat ik zelf de messias was. Het was pure manie. Als ik erop terugkijk, kan ik me vermaken met mijn grote verbeeldingskracht, maar in de kern blijft het natuurlijk een pijnlijke ervaring.
Als ik tijdens mijn herstel naar buiten ging, ving ik weleens een losse opmerking, songtekst of commentaar op tv op en dacht ik dat het specifiek voor mij bedoeld was.
Wat mijn psychose me leerde
Een psychose is een traumatische gebeurtenis in iemands leven en elke psychose ziet er anders uit. Mijn psychose gaf me een schat aan kennis over mezelf, maar zorgde er ook voor dat ik ging twijfelen aan mijn geest, die ik het grootste deel van mijn leven met plezier heb meegedragen. De psychose werd niet door drugs veroorzaakt en ik hoop dan ook dat mensen kunnen begrijpen dat dit iedereen in hun omgeving kan overkomen.
Ik was high van mijn eigen realiteit, waarin de wereld eng en prachtig tegelijk was. Ik ben ervan overtuigd dat dit voor mij een eenmalige ervaring was, maar ik voel veel empathie voor degenen die dit voortdurend ervaren. In filosofische zin inspireert het me om op zoek te gaan naar antwoorden op de grote levensvragen, en in praktische zin heb ik geleerd om op nieuwe manieren met mijn eigen stress om te gaan. Elke tegenslag is een kans om weer op te staan. Elke dag begint opnieuw en gelukkig ben ik weer terug in de wereld van ons allemaal. De messias zijn is fijn voor een dag, maar het is ook hard werken.
Wil je bijdragen aan de REAL-studie?
Herken je iets in dit verhaal, wil je je ervaringen delen of ben je benieuwd naar deelname? In de REAL-studie onderzoeken we hoe mensen zichzelf en de wereld ervaren rond de ontwikkeling van een psychose. Op basis van de ervaringen van deelnemers willen we een nieuw instrument ontwikkelen om dergelijke veranderingen beter te herkennen en te volgen. Zo hopen we dat mensen in de toekomst eerder ondersteuning kunnen krijgen, mogelijk al vóór een psychose.
Wil je meer weten of vrijblijvend contact opnemen? Neem dan contact op met de onderzoeker: d.bekkering-bauer@rug.nl
Dan is promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen. Gedreven door zijn interesse in het zelfgevoel, onderzoekt hij de fenomenologie (oftewel, de eerste-persoonservaring) van psychose. Hij probeert te begrijpen hoe bepaalde zelfervaringen mogelijk samenhangen met de ontwikkeling van psychoses.
Meer lezen over zelfervaring en psychose?
- Herken mezelf niet – acceptatie is het sleutelwoord tot herstel
- Zelfgevoel en psychose
- Leven na een psychose — sleutels naar herinneringen
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
8 reacties op “Wanneer het leven een film wordt: zelfervaring en psychose”
Hey Dan, graag gedaan. Mijn reactie richt zich op het gehele plaatje. De insteek van dit onderzoek voelt niet goed voor mij. Willen we echte verandering voelen en zien dan moet er structureel ook iets veranderen door helemaal niet meer te vertrekken vanuit een label en hoe men, voor het label al ‘psychosegevoelig’ zoals jullie het noemen, erbij loopt maar door naar anderen te kijken met een diepe kijk vanuit bewustzijn en met medeleven. Het label psychose wordt namelijk maar al te vaak gebruikt om een toestand te beschrijven waarin men de zaken anders waarneemt. Als je medicatie neemt dan creeer je juist disbalans en dan beseft men nog niet goed. Het is dan ook niet vreemd dat met deze chemische disbalans dat kunstmatig gecreerd wordt daar verder disbalans uit voort komt die aanzien worden als symptomen van dan de ziekte maar eigenlijk bijwerkingen zijn van de medicatie. Er wordt eenvoudigweg nog niet genoeg gekeken naar de oorzaak van natuurlijke processen zoals rouw bij verlies, enz… en niet genoeg tijd genomen om de natuur zijn werk te laten doen waardoor er te snel wordt medicatie gegeven. Het zelfgenezend vermogen van het lichaam is zeer groot. Samen met de wijsheid uit de natuur en de krachten van het hart moeten we terug naar de bron. Dus in plaats van onderzoeksgeld te geven aan dit soort onderzoeken zou ik persoonlijk sterk inzetten op bv. onderzoek naar middelen om mensen bewust te maken van de gevolgen van gebruik van medicatie of bv. onderzoek naar de wensen van vele mensen die hun medicatie willen afbouwen en welke struikelblokken er zijn in het dagelijkse leven en wat we concreet kunnen doen structureel om deze uitdagingen aan te pakken. En zo kan ik er nog wel een paar interessante onderzoeken bedenken met mijn creativiteit. Ik hoop jij toch ook Dan?
Hoi,
Onderzoeken zoals deze zijn naar mijn gevoel weggegooid geld. Het zoveelste onderzoek in de rij om ons bezig te houden. Het label psychose is zodanig breed geworden dat het alle andere labels dekt tegenwoordig. Ik heb de geschiedenis van dit systeem en en de psychiatrie bestudeert en het is gewoon absurd en onzinnig en het werkt niet. De pharmaceutische industrie wil gewoon veel geld verdienen en de meeste dokters stellen zich geen vragen en werken hier gewoon aan mee. Krijg je het label ADHD of MANIE of CATHATONIE of DEPRESSIE dan nemen ze aan en laat je je aannemen, want de meeste mensen zijn nog onbewust, dat er onderliggend een psychose is en dan laat je je vervolgens volproppen met pillen en tegenwoordig krijgt iedereen dezelfde pillen want dit is gemakkelijk. Dit systeem gebaseerd op controle en we weten allemaal dat constrole gebaseerd is op angst moet dringend veranderen. Je krijgt een label en de DSM waarop men zich baseert wordt aangepast elke zoveel jaar en de labels worden steeds breder waardoor in de praktijk iedereen aan de pillen gaat en de spuiten. Ik vind het een veel beter idee om overheidsgeld te investeren in campagnes om te sensibiliseren ook binnen de scholen en in het creeeren van rustplekken gericht op medicatie vrij behandelen waar je kan helen en indien nodig medicatie kan afbouwen en kan buiten wandelen zonder medicatie en zonder label. Het project Inner fire in Amerika is hier een voorbeeld van. Wat een prachtig project! Waarom daar geen voorbeeld van nemen?
In mijn 30 jaar ervaring met het systeem gebaseerd op ego en niet het hart aka de klinieken is het zo dat ik heb ervaren dat er nog steeds te weinig aandacht is voor een holistische aanpak. Wij zijn natuur en daarom is het aangewezen om de wijsheid uit de natuur te gebruiken om te helen zoals yoga, shiatsu, acupunctuur, homeopathie, voedingssupplementen,… Er zijn voorbeelden van mensen die overspannen waren en die geen pillen namen maar dit is nog zeldzaam. Het antisociale beleid van de overheden die dit systeem mede in stand houden zorgen nog voor veel leed voor vele mensen op deze wereld. Daarom een warme oproep om spirituele begeleiding voor iedereen terugbetaald aan te bieden binnen de eerstelijnszorg bij de huisarts gespecialeerd in homeopathie en meer mensen op te leiden in de homeopathie en aan het werk te houden en niet zoals nu het werken moeilijk te maken waarbij zij genoodzaakt zijn om de praktijk te sluiten. Daarnaast zou er meer campagne gevoerd moeten worden vanuit de overheid in scholen, in de opleidingen tot huisarts en specialist-geneesheer, bij de huisarts, in de klinieken,… rond de bijwerkingen van medicatie en meer specifiek psychiatrische drugs om zo mensen te ontraden om zichzelf, andere volwassen en ook kinderen onnodig medicatie te laten nemen met verschrikkelijke gevolgen zoals zelfmoordgevoelens, uitsluiting uit de maatschappij en op de arbeidsmarkt, disrespect voor de privacy, chemische disbalans tijdens de slaap en hormonaal, seksuele desfuncties,… en aan te raden om enkel natuurlijke middelen te nemen om te slapen, te ontspannen,… (GABA van DEBAPHARMA, VITA C,…)
Wil je meer info over het project Inner fire of ervaringsverhalen lezen van mensen over de hele wereld neem dan zeker ook een kijkje op deze inspirerende website: https://www.madinamerica.com/
Eckhart Tolle samen met zijn vrouw Kim Eng heeft ook een mooie website met mooie en inspirerende levensadvies omtrent heel veel thema’s (wel even lid worden): https://eckharttollenow.com/programs/question-and-answer-with-eckhart-tolle?category_id=263915
Er is ook een filmfestival met spraakmakende films: https://madinnorwayfilmfest.org/
‘Zolang je nog niet bewust bent ben je genoodzaakt om oude pijn uit het verleden steeds te herbeleven en blijf je een marionet.’ JUNG
Filmpje Jung: https://youtube.com/shorts/JUkkfZZ-Xm0?is=HUDqfPv6tA_144w6
Light the candle of your heart until passion sets fire to your dreams ♥️
Bedankt voor je reactie. Volgens mij richt je reactie zich voor een groot deel op iets anders dan wat we met de REAL-studie proberen te onderzoeken. Het doel is niet om nieuwe labels toe te voegen of mensen vanuit bestaande diagnostische categorieën te beoordelen.
Met de REAL-studie proberen we niet nóg een label toe te voegen of psychose alleen van buitenaf te begrijpen. Het doel van dit onderzoek is juist om de eerste-persoonservaringen van mensen serieus te nemen: hoe iemand zichzelf en de wereld ervaart, vaak al vóór een eerste psychose, en hoe deze ervaringen zich in het dagelijks leven ontwikkelen.
Juist omdat veel mensen aangeven dat hun ervaringen betekenisvol zijn, willen we beter begrijpen wat er van binnen gebeurt in plaats van alleen naar symptomen of diagnoses te kijken. Daarom hoop ik juist dat dit onderzoek kan bijdragen aan een meer persoonlijke en ervaringsgerichte manier van begrijpen en ondersteunen.
Ik vind het eerlijk gezegd een teleurstelling dat dit soort onderzoeken nu pas uitgevoerd worden. Het lijkt me niet meer dan logisch dat je contact, vertrouwen en aansluiting moet vinden om iemands psychotische systeem te ontwarren en iemand effectief te kunnen helpen. Ook vind ik de rol van derden op psychose een onderbelicht gebied waar denk ik veel winst te boeken is.
Zoals Ally ook al zegt: heel mooi geschreven en ook echt heel herkenbaar! Zelf heb ik enkele blogs geschreven voor PsychoseNet. Deze kunt u via https://www.psychosenet.nl/auteur/quin/ vinden. Wellicht vindt u deze wel interessant om te lezen. Ze gaan o.a. over wat ik tijdens mijn vier psychoses tussen 2020 en 2024 zoal ervaarde, welke filosofische inzichten ik daarin opdeed, hoe ik er nu op terugkijk, hoe ik psychose in het algemeen zie en wat naar mijn idee de aanleidingen en oorzaken van mijn psychoses waren.
Useful perspective in “Wanneer het leven een film wordt: zelfervaring en p…”. When I need a clean Morphq for handouts I usually open https://morphq.com/qr-code-with-logo.
Wat mooi geschreven en erg herkenbaar. Hopelijk wordt dit onderzoek goed voortgezet, het zou mooi zijn om signalen op deze manier op tijd op te leren vangen ipv een psychotische ontregeling riskeren en afhankelijk moeten zijn van mensen die er buiten staan en alleen de buitenkant zien..
Dankjewel voor je mooie reactie, Ally. Dit is inderdaad precies wat we met het onderzoek hopen te bereiken: beter begrijpen en vroegtijdig de signalen te herkennen, zonde oordeel of stigma. Daarom hopen we dat veel mensen hun unieke, persoonlijke ervaringen willen delen, zodat het onderzoek uiteindelijk kan bijdragen aan eerdere en beter passende hulp.