Fotocredits: pixabay; johnhain
Bij depressie zit er een hele dwingende stem in je hoofd die continu kritiek heeft op jou en je leven, die jou aanvalt en jou beveelt dit te denken en dat te voelen/zeggen/doen. Waar komt die stem vandaan en hoe kan je daar het best mee omgaan?
Zodra je wakker schrikt uit je doemdenk-zelfhypnose (zie voorlaatste blog), kom je tot een vreemde ontdekking. Er huist in jou, zonder dat je dat wist (maar nu gelukkig wel) een tiran. Die zit daar nu al je hele leven de baas te spelen, de boel te verkloten, te drammen, te schreeuwen en te vloeken, je te beledigen en pijn te doen. Die zit helaas achter het stuur van jouw leven. Waar zouden al die ongelukken in je leven toch steeds weer opnieuw vandaag komen?
Wat is een tiran? Een gek die de baas is.
Waarom is depressie zo bazig, zo dwingend en dominant? Omdat zijn stem eerder en harder gilt en buldert en herhaalt dan de rustige, wijze stem in je hoofd. Ons dierenbrein gilt eerder en harder dan ons mensenbrein. Als het 24/7 blijft gillen, is er helemaal geen tijd en plek meer voor het bescheiden mensenbrein. Het dierenbrein is eigenlijk vooral bang en dat uit zich in angst, paniek, verdriet, jaloezie, wanhoop, zelfhaat, woede, schaamte, frustratie, je eeuwig benadeeld voelen, en alle andere negativiteit. Bij een normaal mens komt er vroeg of laat tijd en plek voor rustig nadenken (mensenbrein). Niet bij iemand die in de ban is van depressie, die overgenomen is door depressie, wiens hoofd is gekaapt is door depressie. Diens humeur/stemming is volledig en langdurig uit de bocht gevlogen. Dus: voortdurende extreme wanhoop en paniek = depressie.
Dat ons dierenbrein in ons hoofd zó de baas mag blijven spelen over het mensenbrein, kan je vergelijken met de grote stomme bek in een gezin, de grote stomme bek in een klas, de grote stomme bek op een werkplek, zelfs in een kerk, vereniging, buurt, gemeente, land, enzovoort.
Waarom kunnen, mogen, die primitieve lawaai-gekken op al die plekken zomaar de baas spelen?
Omdat de rustige stem van het mensenbrein door al het lawaai van ego/depressie niet gehoord wordt en zwijgzaam lijkt. Omdat de rustige, verstandige ouders fluisteren/zwijgen, omdat de rustige verstandige leraar fluistert/zwijgt, omdat de rustige verstandige collega’s en baas fluisteren/zwijgen, kerk, vereniging, buurt, gemeente, land, enzovoort.
Edmund Burke: De enige manier waarop het kwaad kan zegevieren, is door goedwillende mensen die zwijgen.
In een gezin is de tiran de verwende, dreinende dwingeland. En in een klas de grootste pestkop en treiteraar. In een bedrijf degene die door iedereen wordt gevreesd en gehaat, maar die nooit wordt ontslagen. En in een land? Mensen kwamen vroeger terug uit de USSR en zeiden: dit is een depressief land. Russen waren kapot gebeukt door de tirannieke, gewelddadige en leugenachtige overheid (propaganda, geheime politie, gevangenissen) en hadden op den duur de moed opgegeven (depressie).
H.M. van Randwijk: Een volk dat voor tirannen zwicht, zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht.
Een terrorist, dictator, narcist, pestkop, bully…
Wie is die tiran in je hoofd? Dat is je instinct, je overlevingsinstinct, je doodsangst, je ego, je id, je reptielenbrein, hoe je het ook wil noemen. In het boeddhisme hebben ze het over de monkeymind, de aap in je hoofd. Voor veel schrijvers zoals Eckhart Tolle is dit je ego. Jonathan Haidt vergelijkt het met een olifant, Plato met paarden, William L. Mikulas met een dronken aap en Brené Brown noemt het gremlins. Misschien ken je het verhaal van de indiaan en de twee wolven. Het is de snelle denker in Ons feilbare denken van Daniel Kahneman en de chimpansee in De Chimp Paradox van Steve Peters. Christenen zouden het de ondeugd hoogmoed kunnen noemen. Ik noem het terrorist, dictator, narcist, pestkop, bully.
Karen Horney heeft het over de tirannie van het constante ik-moet-dit-en-ik-moet-dat en Albert Ellis noemt het musturbation.
Kortom, niks nieuws. Maar veel mensen weten het niet, zijn zich hiervan niet bewust en laten dus hun leven verneuken door dit fenomeen. De tiran in je hoofd. Die daar lekker op zijn troon zit en die elke minuut, elk uur en de hele dag van jou de baas mag spelen zonder ooit een cent huur te betalen. Zonder één seconde onderbreking spuugt hij onbewuste, automatische, dwangmatige, negatieve gedachten.
De verstandige stem
In het voorlaatste blog heb ik verteld waarom het ego doet wat-ie doet: hij denkt ons te helpen. Maar het werkt vaak averechts. Hij wil je helpen, maar helpt je de vernieling in.
De oplossing is duidelijk. In het gezin, de klas, op de werkplek en vooral in ons hoofd moet de verstandige, wijze stem zijn mond opendoen en rustig, dus zonder geschreeuw maar wel duidelijk, de baas worden. (Anders: een onafzienbare reeks ongelukken, soms dodelijk.)
De Franse alleskunner Blaise Pascal schreef rond 1650:
“Gerechtigheid zonder kracht is machteloos.
Kracht zonder gerechtigheid is tirannie.”
Gerechtigheid is het mensenbrein en de rustige stem, en als die niet duidelijk is en voet bij stuk houdt (kracht), dan is hij machteloos en is het eind zoek → de tiran (ego, depressie) is de baas. Die is dan de kracht die zonder gerechtigheid (zonder wijsheid) de baas kan spelen, de tiran mag zijn: tirannie.
Steeds weer opnieuw bewust zijn!
Gezond verstand, geduld, wijsheid, volwassenheid en goedheid moeten de baas worden. Hoe? Door steeds, steeds weer opnieuw bewust te zijn van de negatieve stem van de tiran. Hé, daar is die stem weer. Dan krijgt je mensenbrein eindelijk de tijd en de plek om zijn stem te laten horen.
Zodra je je bewust bent van die babbelzieke, negatieve stem, graag 365 dagen en nachten per jaar, dan wordt je leven kalmer, evenwichtiger, wijzer, vriendelijker. Je luistert naar die tetter-stem, je accepteert en observeert die roeptoeter (niet verdoven, niet ontkennen, niet ermee in discussie gaan en er vooral niet mee vechten), maar na het luisteren gedraag jij je zoals jij wil, dus kalm, evenwichtig, wijs, rationeel, vriendelijk.
Depressie, de tiran in je hoofd is nu jouw baas en jij bent zijn bediende. Draai het om.
Vrij van de tiran
Bewust worden van gedachten/emoties is er vrij van worden. Geen slaaf meer. Vrij. Nu kan je kiezen, daarvoor werd je gekozen. Rust in je hoofd. Rust in het gezin/klas/werk/enz.
Hamlet (Shakespeare) bewondert iemand die niet een slaaf is van zijn emoties.
De wijsheid bouwt (constructief), de tiran, depressie, breekt (destructief). Eerst jou, dan (met jouw hulp) jouw omgeving.
De tiran kiest steeds voor korte termijn, wijsheid voor lange termijn.
Een tiran overdrijft, wijsheid is realistisch.
De tiran is niet intelligent, maar wel sluw. Wijsheid is intelligent, maar soms te beleefd.
Van tiran, naar zelfbeheersing
Ook elke verslaving is een tiran. Psychose ook? PTSS? Bipolair? Alle egoïstische impulsen. Verslaafd aan suiker. Verslaafd aan een ander. Verliefdheid. Verslaafd aan porno, comfort, schoonmaken, imago, status, geld, macht, veiligheid, gevaar. Geestelijke luiheid. Onnozel amusement (tv). Bij sommige mannen hun saaie erectie. En die tiran is al snel het middelpunt van je leven, heeft je leven overgenomen en Zijne Koninklijke Hoogheid eist totale gehoorzaamheid. Zoals bij depressie.
De tiran, die onbewuste, stomme, grote bek de baas worden, heet: zelfbeheersing. Of mindfulness. Bewustwording. Kalmte. Tot tien tellen. Volwassen worden. Wijsheid. Emotionele intelligentie. Gezond verstand. Deugdzaam leven. Liefde. Allemaal vergelijkbaar.
Beslissen om zelf je eigen leven in de hand te nemen (dus achter het stuur te gaan zitten), heet: verantwoordelijkheid nemen.
Helaas kan je die rustige stem alleen horen als je rustig bent.
François de Waal
P.S. Iemand met depressie die bovenstaande tekst leest, zegt nu boos: Een tiran in mijn hoofd die zegt dat mijn leven kapot is? Er zit helemaal geen tiran in mijn hoofd! Hou op zeg, mijn leven ís gewoon kapot”. (Volledige identificatie met de tiran, met je ego, met als resultaat: depressie.
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over Depressie?
- Leven met een depressie – hardlopen bij depressie
- Verantwoordelijkheid en depressie – niet schuldig
- Stoppen met strijden – rouw, depressie, verlies
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de mini-College’s van PsychoseNet al?
Bekijk PsychoseNet college’s van Jim van Os over zorg en herstel, van depressie tot psychose.
Geef een reactie