Main content

Een psychose meemaken is een ingewikkelde zaak. Ervan herstellen ook. Na een een psychose is er altijd een toekomst, herstellen kan.

Waar het bij hulp en psychose om gaat is de persoon en zijn naasten bijstaan bij een persoonlijk en vaak moeilijk proces van leren om zoveel mogelijk ‘je ding’  te kunnen doen ondanks meer dan gemiddelde psychosegevoeligheid.

Een aantal dingen zijn hiervoor van groot belang

  1. De ggz, de persoon en zijn familie zijn het er over eens dat psychosegevoeligheid een vorm is van menselijke mentale variatie die iedereen tot op zekere hoogte heeft. Psychose is een spectrum en de verschillende DSM-5 diagnosen binnen het spectrum (schizofrenie, schizo-affectief, bipolair, waanstoornis, schizofreniform, etc, etc) zijn woorden die weinig wetenschappelijke of klinische waarde hebben en kunnen het best worden vermeden.
  2. Er wordt zoveel mogelijk gewerkt met herstelondersteunende methodieken zoals de HOI (herstelondersteunende intake), HONI (herstelondersteunende netwerk intake), klinisch karakteriseren en herstelondersteunende behandeling in het algemeen.
  3. Als iemand zorgbehoeften ontwikkelt in het kader van psychosegevoeligheid is het zaak die zorgbehoeften goed in kaart te brengen en serieus te nemen, met oog het gehele spectrum van klinische, sociale en existentiële zorgbehoeften: meedoen, opleiding, werk, wonen, welzijn, lifestyle, intimiteit, gezelschap, seksualiteit, lichamelijke gezondheid, bijwerkingen van medicatie (inclusief oppositional tolerance), werken met naasten, (goede) psycho-educatie;
  4. Behandeling en begeleiding gaan over de persoon bijstaan bij een leerproces van ‘je ding’ kunnen doen. Alles moet er op gericht zijn om de persoon weer mee te laten doen met de samenleving, dit moet de uitkomst zijn waar alle behandeling op gericht moet zijn;
  5. Een puur medisch ziektemodel van behandeling, gericht op alleen symptoombestrijding en medicatie, is veel te mager en zal niet tot de gewenste uitkomst van ‘meedoen’ dan wel ‘je ding kunnen doen’ leiden. Integendeel, medicatie kan het proces van weer gaan meedoen verstoren en een biologisch ziektemodel verhoogd stigma.
  6. Medicatie heeft alleen zin als er ook sprake is van niet-medicamenteuze behandelingen inclusief dingen als running therapy, sporten, meditatie, yoga, lifestyle interventies, therapieen gericht op leren omgaan met symptomen, trauma-behandeling en andere vormen van behandeling. Medicamenteuze en niet-medicamenteuze behandelingen versterken elkaar en zijn meer dan de som der delen.
  7. Als er sprake is van trauma heeft de persoon toegang tot behandelingen voor trauma. Dit lijkt vanzelfsprekend maar nog niet alle hulpverleners in de ggz zijn trauma-informed. Trauma-informed wil zeggen dat ze sensitief zijn op de verschijnselen van trauma en hier over hebben leren praten met mensen. Ook zijn ze op de hoogte van de verschillende behandelingen die hierbij kunnen worden geboden.
  8. Het is niet handig om te maken te krijgen met hulpverleners die de diagnose ‘schizofrenie’ stellen en per se serieus willen nemen zonder het te kunnen relativeren. Het is immers maar een woord waar sommige psychiaters weliswaar aan gehecht zijn maar dat niet verwijst naar betrouwbare wetenschap of een scherp omlijnde ziekte-entiteit. Psychose is een breed spectrum en een mystificerend Grieks woord verzinnen voor de groep die mogelijk een slechte prognose kunnen hebben is een kunstfout in de geneeskunde, die prognosticatie heet.
  9. Het is belangrijk om de persoon goed voor te lichten met betrekking tot de prognose. Psychosegevoeligheid  is een spectrum aan symptomen en gedragingen en de klinische prognose is zeer variabel. Daarnaast is er ook de prognose in de zin van herstel van perspectief, ongedacht de klinische prognose. Herstel van perspectief is altijd mogelijk.
  10. Om te werken aan herstel in de zin van herstel van perspectief heeft de persoon toegang nodig tot een goed uitgerust recovery college. Dit is een plek waar de persoon onder zijn demoralisatie uit kan komen en weer grip op het leven leert te krijgen, met herstel van perspectief. Er zijn leergroepen zoals WRAP, stemmenhorengroepen, medicatiemanagementgroepen, groepen rond ondragelijke lijden, retreats en andere activiteiten.
  11. Om te werken aan ‘meedoen’ is het noodzakelijk dat de persoon toegang heeft tot herstelcoaching en jobcoaching die participatie op het gebied van wonen, werken, studie, welzijn, relaties en andere activiteiten bevorderen.
  12. Social holding is een belangrijk concept dat vaak nodig is bij het leerproces rond psychosegevoeligheid. Social holding is het geheel aan ondersteuning dat iemand nodig heeft om zich staande te houden in de samenleving ondanks het feit dat het gedrag soms ‘anders’ is . Ook hoort bij social holding het kunnen uitvoeren van sociale experimenten op het gebied van leven, werken, wonen, opleiding, school, sport, ouderschap, gezinsleven — kortom alles wat nodig is om je ‘ding te kunnen doen’. Resourcegroepen spelen hierbij een belangrijke rol, aangevuld met de mogelijkheid van systematische implementatie van de crisiskaartretreats, peer-supported open dialogue en FACT met opschaalbare mogelijkheden voor intensieve thuisbehandeling.
  13. Sociaal ondernemen rond psychosegevoeligheid is een beginnende trend. Ondernemen is veel meer dan alleen maar winst maken. Steeds meer ondernemers willen met hun bedrijf bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke en sociale problemen. De ggz probeert hier en daar samen te werken met sociaal ondernemerschap gericht op ‘winst’ in de vorm van participatie, verbinding en zingeving in een kader van psychisch lijden zoals psychosegevoeligheid. Dit is een beweging die hopelijk zal groeien de komende jaren.

Is dit allemaal aanwezig?

Je moet je er op voorbereiden dat op veel plekken in Nederland het complete palet aan hulpverlening moeilijk te vinden is. Medicatie en een regulier contact met een verpleegkundige is meestal wel te vinden, maar waar vaak veel behoefte aan is zijn herstelomgevingen als de recovery college, social holding, herstelcoaching/jobcoaching/opleidingscoaching, dagbesteding, niet-farmacologische behandelingen, peer-support, wonen en andere belangrijke elementen van behandeling en begeleiding.

Vaak zijn de activiteiten van de ggz (medische zorg) niet goed afgestemd met de gemeente (sociale zorg) en ook zijn de activiteiten tussen de verschillende ggz-instellingen vaak niet goed afgestemd. Ook werkt de ggz vaak met specialistische zorglijnen zodat de behandeling van 1 persoon soms wordt uitgesmeerd over 3 verschillende zorglijnen, hetgeen niet goed werkt. Ook zijn er nog hulpverleners die volgens een ouderwets medisch ziektemodel  willen werken (bijvoorbeeld gewichtig doen over de diagnose ‘schizofrenie’ alsof het echte kennis vertegenwoordigt) en niet gewend zijn om te opereren op basis van gelijkwaardigheid, ‘samen begrijpen’ en ‘samen beslissen’.

Niet zelden werken hulpverleners op hun eigen manier zonder dat er ooit iemand echt met ze meekijkt in de spreekkamer en ze een spiegel voorhoudt over hun functioneren. Professionals vinden dit soort intervisie vaak bedreigend en laten elkaar dus liever met rust. Het kan dus behoorlijk zoeken zijn in de ggz.

Maar gelukkig zijn er ook best wel plekken waar het allemaal goed loopt.

In dit hoofdstuk vertellen we je er meer over. Blader gerust door de pagina’s om informatie te vinden over het herstelproces met tips, tools en herstelverhalen.


Biografie Jim van Os

Prof. dr. Jim van OsVoorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij is tevens verbonden als Visiting Professor Psychiatric Epidemiology aan het Institute of Psychiatry te Londen. Hij is sinds 2011 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd in 2016 benoemd tot Fellow van King’s College London

Jim van Os werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Hij verschijnt sinds 2014 op Thomson-Reuter Web of Science lijst van ‘most influential scientific minds of our time’. In 2014 kwam zijn boek De DSM-5 Voorbij uit, en in 2016 het boek Goede GGZ! (samen met Philippe Delespaul e.a.)

Lees hier meer over Jim van Os. Of volg Jim op LinkedIn, Facebook, Twitter en YouTube!

Meer informatie over herstel:

  • Deel deze pagina: