Fotocredits: Miriam
Hoofdstuk 23, een reeks portretten.
Herstel kan uit verschillende hoeken komen en soms uit creativiteit. Miriam schrijft haar 23e blog over haar kunst, over portretten van mensen die voor haar overleden zoon en haarzelf veel hadden of dus nogsteeds betekenen. De wissellijsten in haar gang vult ze met deze portretten. Zo kan ze werken aan haar kunst, maar ook aan haar eigen herstel.
Lees eerdere hoofdstukken van Miriam hier!
Een sta-in-de-weg
Lang geleden afgedankt. De wissellijsten met een vettige stoflaag stonden in de gang tegen de muur geparkeerd. Het glas gebarsten. ‘Zonde om weg te gooien, je weet nooit wanneer ze nog eens van pas komen’, had iemand eens gedacht. Eigenlijk waren de lijsten een sta-in-de-weg, maar ze stonden er al zo lang. Ze was te lamlendig geweest een oplossing te bedenken. Ze bleken volledig overbodige obstakels. Hoe kwam ze ervan af?
Herkomst van de lijsten
Een vriendin uit Amsterdam was gecharmeerd geraakt van Harlingen nadat ze een paar keer op bezoek was geweest. Als beeldend kunstenaar en op zekere leeftijd had ook zij de stad steeds drukker zien worden. Langzaam verdween de rust uit haar buurt. Ze hakte de knoop door en verhuisde naar Friesland. Nadat alle spullen in haar nieuwe pied-à-terre een plek hadden gevonden, bleven er oude lijsten over die ze moeilijk in haar nieuwe paleisje kon bergen.
“Wil jij ze misschien voor me opslaan als je ruimte hebt? Ik weet gewoon niet goed waar ik ze moet laten.” Ze wilde ze kwijt, dat was duidelijk. En om ze naar het afvalpunt in Franeker te brengen was nou ook weer zoiets. Ze zei geen nee.
Haar gang was best lang en leeg. Bovendien was zij één van die types die zich comfortabel voelde tussen spullen waarvan je met zekerheid op een dag zou zeggen: ‘gelukkig dat ik ze niet heb weggegooid’. Haar vriendin was opgelucht geweest.
“Ik dacht wel dat je er nog iets mee zou kunnen. Zelf ben ik niet van plan ze ooit nog te gebruiken. Ze zijn over de datum voor mijn hedendaagse werk.”
Betekenis geven aan hun portretten
Nu kwamen de lijsten één voor één van pas. Naarmate ze vorderde met de portretten werd de gang ruimer. Ze begon beter te slapen. Meer uren aan één stuk en werd zelfs glimlachend wakker, omdat de laatste seconden voordat ze weer in de wereld was op de een of andere manier prettige gevoelens hadden opgeroepen. Ze kon zich soms vaag herinneren dat er iets lichamelijks in haar droom was voorgevallen. Een oude geliefde die door haar haren woelde en iets in haar oor fluisterde of een warme hand in haar nek.
In de flow
Ze sprak met iedereen die ze schilderde en de verhalen kwamen als vanzelfsprekend nu oude herinneringen werden opgehaald en hun woorden bij hun portretten betekenis kregen. Ze ontwikkelde een ritueel om in de juiste flow te komen. De radio op de Concertzender. Nocturnes van Chopin. Gnossiennes van Satie, muziek die haar aanzette en meetroonde. Haar lijf wiegt mee. Ogen tot spleetjes, glurend door haar oogharen naar het geprepareerde paneel op de ezel. Stapje naar voren, schuivend, stapje naar achteren, walsend.
Kwasten in aanslag, kleuren klaar op het palet. Ze zoekt naar zachte lijnen en gekleurde vlakken. Het fluitconcert van Mozart begint. Haar hart gaat open, haar mondhoeken omhoog. Bevlogen deelt ze lief en leed. Ze schildert. Het portret kijkt haar aan en ze zucht van ontroering.
Het lukt niet altijd, de euforie. Soms kijkt de geportretteerde weg. Ze dubt en twijfelt over wat ze voelt en dat vertaalt zich genadeloos. Als de bezieling ontbreekt, kijkt het schilderij niet terug.
Ze aait hun monden en ogen, ze streelt hun haren over hun oren, ze kust hun handen en tovert een landschap van tintelende lichtvlakken als achtergrond. Ze viert feest rond hun verschijning met bloemen en dieren die ze bij hun naam noemt. Iedereen die mee wil doen schildert ze haar wereld binnen om er altijd te verblijven.
Het portret van de psychiater
De psychiater ging er plechtig voor zitten. Hij vouwde zijn armen over elkaar en keek haar aan. Zijn houding ontroerde haar. Zo zou iedereen hem altijd herinneren.
“We hebben een jong katertje in huis”, vertelde hij. Zijn houding bracht haar even van haar stuk. Iemand je portret laten schilderen maakt weerloos. Ze vroeg hem om een fotootje. Als ze klaar is met zijn portret kijkt het katje vol vertrouwen over zijn schouder de wereld in.
Het was eindelijk leeg
De gang was opgeruimd. Ze had elf portretten terug in de wissellijsten geplaatst. Ze dacht aan de jaren dat de gang had volgestaan. Tegenover de wc-deur had ze eens vier wissellijsten met gebarsten glas tegen de gangmuur neergezet. Zo stonden ze te wachten.
De verwoestende robotstofzuiger
Op een zondagochtend, in de vroege winter, besloot ze de ronde robotstofzuiger aan het werk te zetten in de huiskamer. Het ding deed keurig zijn rondjes en hobbelde onverstoorbaar en geheel zelfstandig over de drempel van de openstaande deur de gang in.
De robot toerde door de gang en zwiepte met zijn roterende kwastje aan de zijkant alle stof weg tussen de lijsten. Op de wc klonk zijn gebrom rustgevend en ze bedacht hoe fijn het was dat ze dit hulpje in de huishouding al in Amsterdam had aangeschaft en er nog steeds niets aan mankeerde.
Door een enorme kabaal op de gang vloog ze overeind. Ze schrok zich dood. Tegenover de wc-deur was de stofzuiger tegen de wissellijsten gebotst op een manier die alle vier de lijsten op elkaar had doen vallen. Ze hadden zich klemgezet tussen de muur en wc-deur.
Onder de lijsten bromde de robot onverstoorbaar door, maar kon geen kant op. Dat bleek toen ze uit alle macht probeerde de deur van de wc te openen.
In duizend scherven, opgesloten
Tien centimeter lieten de lijsten zich wegduwen zodat er een kier ontstond en ze de schade enigszins kon overzien. De glasplaten lagen in ieder geval in duizend scherven tussen de lijsten en hardboard achterplaten. Ze kon met geen mogelijkheid de wc uit.
“Heb ik weer. Wie verzint dit?”
Ze klapte de toiletklep dicht en hees zich met veel moeite op de wc. Het raampje zat te hoog om doorheen te kijken. Ze kiepte het raampje open, haalde diep adem en riep zo luid als ze kon: “Help, ik zit opgesloten in de wc. Help!”
Wie zou haar om kwart over acht zondagochtend horen?
Redders in nood
Nu ze eraan terugdacht, lachte ze hardop. Het jonge stel achter haar woning had een zeer onrustige nacht gehad met hun driejarige peuter. Net toen ze eindelijk de kleine in slaap hadden gekregen, hoorde de jonge moeder, gespitst als zij was op ieder geluidje, in de verte haar hulpkreet. En dat klonk niet als de bekende sirene van haar dochter, maar vaag als de stem van de buurvrouw!
Haar man, net ingedommeld, werd door haar wakker gepord en ook hij herkende de stem. Met zijn jas over zijn pyjama kwam hij naar buiten. Ze hoorde hoe zijn slippers flipflapten aan zijn blote voeten. “Buurvrouw, waar zit u?”
“Oh, buurman, dankjewel, wat ben ik blij je te horen.” Ze slikte.
“Ik zit opgesloten in mijn wc, maar als je buitenom loopt naar de zijdeur ligt daar een sleutel onder de deurmat.” Dit is Harlingen, dacht ze warm. Niet Amsterdam.
Door de kier tussen de wc-deur en de gang keek ze zo door het raam van de huiskamer naar buiten. Ze zag hem zoeken naar de sleutel. Binnen enkele minuten was hij binnen en schoof de lijsten en de glassplinters met moeite opzij. ’s Middags ging ze langs bij haar redders met een appeltaart waar de damp nog vanaf kwam en die rook naar kaneel.
Elf gevulde lijsten
De robotstofzuiger kwam de gang niet meer in. Daar stonden na een aantal weken opnieuw wissellijsten. Elf portretten. Glimmend ingelijst. Tegenover de wc-deur bleef de muur leeg.
Zes schildersdoeken waren er meeverhuisd naar Harlingen. Ze waren in de schuur opgeslagen en vergeten. Waar is toch die doos van die groothandel in schildersmaterialen? Met spiksplinternieuwe doeken van topkwaliteit in de maten 60×80 cm. Ze had ze nodig, ze wilde verder en ze kon niet wachten. Daar vond ze de doos, verborgen tussen mappen oud tekenwerk. Opgewonden tilde ze een canvas uit de verpakking en begon haar ritueel.
Meer lezen van Miriam?
Meer lezen over Werken aan kunst en herstel?
- Psychisch lijden als filosofische kunst – een andere kijk op de GGZ
- Kunstproject Psychose
- Psychose & Kunst – De digitale tentoonstelling van PsychoseNet
- Kunst en creatief – Info van Reakt PG
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de mini-College’s van PsychoseNet al?
Bekijk PsychoseNet college’s van Jim van Os over zorg en herstel, van depressie tot psychose.
Geef een reactie