Luister naar de song van Carlijn Mol:
Ook via Spotify
Carlijn Mol maakt normaal een song bij mijn blogs. Nu schrijf ik een blog bij haar song. Niet zomaar: het is waar deze tekst over gaat. In de ggz halen we ervaringsverhalen op om van te leren. We doen dat met methodes. Narratief onderzoek, focusgroepen, herstelverhalen op papier. Daar zit veel in. Toch ontbreekt er iets. Namelijk nabijheid, of het nu gaat om trauma, psychose of depressie.
Want het belangrijkste deel van een ervaringsverhaal staat vaak niet in de tekst staat. Wat staat er niet in? De toon. De pauze. De adem die stokt. Het ritme waarmee iemand zegt: “Het is donker waar jij zit.” Daar zit de kennis. In de toon, niet in de letters.
Polanyi noemde dat impliciete kennis. Wat je weet zonder dat je het in woorden kunt vatten. Wie heeft leren fietsen, weet hoe je een stuur stuurt zonder dat uit te kunnen leggen. Wie ooit psychotisch was, in een diepe depressie zat, of na trauma vastliep, weet iets dat je niet kunt overdragen door op te schrijven hoe het was.
Maar…. je kunt het wel zingen
Luister naar Carlijn. “Wat eerst breed was, wat eerst lucht had, wat eerst ergens heen kon, is nu een punt.” Daar zit de fuik. Daar zit wat trauma doet. De wereld krimpt. Naar een richting. Een uitweg die geen uitweg is. Hetzelfde staat in de wetenschappelijke literatuur over trauma en suïcidaliteit, in tabellen en grafieken. In de song zit het in je lijf voor je het hebt begrepen.
En hier wordt het belangrijk
Mensen in een tunnel van zelfafwijzing na trauma laten woorden niet meer binnen. Geen onwil. Zo werkt de fuik. Carlijn zingt het zelf: “Het is geen onwil. Het is geen zwakte. Het is een fuik. En die fuik laat niks binnen. Ook geen filmpje op TikTok. Ook geen licht. Daarom kom ik niet met dat. Daarom kom ik met niks. Behalve mezelf.”
Dit is kennis voor iedereen die naast iemand met trauma staat. Dingen op afstand bereiken haar niet. Adviezen bereiken haar niet. “Het komt goed” bereikt haar niet. Wat wel binnenkomt: aanwezigheid. Iemand die meeloopt. Niet de hele weg. Een stukje. Zo ver als de ander je laat. Iemand die er is, live of via chat – als het maar vanuit persoonlijk menselijke betrokkenheid is.
Het belang van social holding
Trek de parallel met de cardiologie. Hartziektes dringen we niet terug door meer cardiologen op te leiden. We doen het met buurtsportclubs, voedselbeleid, fietspaden, rookverboden in de horeca. Hartgezondheid is werk van iedereen geworden. Bij trauma en zelfafwijzing zitten we nog in het oude model. We sturen mensen naar de specialist en wachten af. Wachtlijsten lopen op. En zelfs als er een plek vrijkomt: de fuik laat de woorden niet binnen.
Wat wel binnenkomt is een buurman die meeloopt. Een docent die een leerling niet wegduwt als die stopt met praten. Een collega die niet vraagt wat er aan de hand is, maar erbij gaat zitten. Een familielid dat de stilte niet vult.
Dit heet social holding. Een werkwijze, geen sentiment. Het werkt alleen als de hele samenleving het oppakt, niet de hulpverlener alleen.
Daar komt voor mij de song terug. Carlijn zingt niet “ik ga je redden”. Ze zingt: “Ik loop een stukje mee. Niet de hele weg. Zo ver als jij me laat. Zo ver als ik kom.” Realistisch. Haalbaar. En te leren door iedereen. De buurman, de docent, de collega, de hulpverlener.
Wat moet er gebeuren? Drie dingen.
Een.
Neem ervaringskennis serieus in de vorm waarin ze het beste landt. Niet alleen op papier. Ook in muziek, beeld, beweging, theater. De impliciete kennis komt anders niet binnen.
Twee.
Leer mensen meelopen. Niet alleen behandelaars. Burgers. Op scholen, op werkplekken, in buurthuizen. Burgerschapsvaardigheid, geen specialistenwerk.
Drie.
Stop met “het komt goed” als reflex bij iemand in een tunnel. Vervang het door: ik weet het niet, en ik blijf hier. Dat verschil maakt of er een muur staat of een mens.
Carlijn heeft die les in een paar minuten muziek gezet. Lees deze blog als een poging tot toelichting. Luister vooral naar haar song. Daar zit de kennis die je nodig hebt.
Meer lezen van Jim van Os?
Meer lezen over Nabijheid bij trauma en herstel?
- Nabijheid boven risicoscore – Info van PsychoseNet
- Seval coacht hulpverleners richting menselijke nabijheid
- Wat kun je als naaste doen voor de ander en jezelf? – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de mini-College’s van PsychoseNet al?
Bekijk PsychoseNet college’s van Jim van Os over zorg en herstel, van depressie tot psychose.
Geef een reactie