Fotocredits: Pixabay; wrgrehtr
Er gebeurt een kolossale ramp in je leven en je gaat piekeren en huilen, dat is wat leven met verlies kan zijn. Vroeg of laat kan je kiezen: ga je verzuipen? Of kies je, ondanks alles, voor het leven? Hoe moeilijk dat ook is. Soms: hoe ongelooflijk moeilijk dat ook is.
Triggerwarning: de volgende blog bevat voor sommige lezers heftige onderwerpen, waaronder suïcidale gedachten. Heb je Zelfmoord-gedachten? www.113.nl, 0800-0113
Jaren geleden schreef Elizabeth Lesser het boek Broken Open. De kern van dat boek is duidelijk: een ramp kan je breken, maar soms ook openbreken. Als een bloemknop. Het kan voelen als het einde, maar ook het begin worden van iets anders.
In haar boek vertelt ze over een Amerikaans echtpaar dat hun 21-jarige zoon Eric verloor. Hij stierf plotseling tijdens zijn vakantie in Australië. De vader schreef later op wat er gebeurde (ik, François, hertaal):
De eerste dagen in totale duisternis
De dagen na het nieuws waren ondraaglijk.
Ik had nooit gedacht dat er zo’n duisternis bestond. Ik klampte me vast aan mijn vrienden en familie terwijl we wegzonken in pikzwarte wanhoop. Het verschrikkelijkste was dat ik mijn vrouw Connie en twee andere kinderen (tweelingbroer Ryan en dochter Katie) moest vertellen dat Eric dood was. Die pijn zal voor altijd in mij blijven.
De eerste weken van rouw
De dagen begonnen en eindigden met verdriet. Tussen korte, onrustige slaap door moesten er eindeloos veel dingen geregeld worden: het lichaam van Eric moest van de andere kant van de wereld worden teruggebracht, een kist moest worden uitgezocht, een graf geregeld, en de begrafenis voorbereid. Er waren telefoontjes, bezoekers, bloemen, kaarten en eten. Alles bleef maar doorgaan, terwijl wij nauwelijks konden ademhalen.
We liepen rond als in een nachtmerrie waaruit we niet konden ontwaken. In die weken en maanden buitelden mijn gedachten over elkaar heen. Alles in mij deinsde terug voor wat er was gebeurd.
De illusie van controle
Vóór de dood van Eric draaide mijn leven om controle en vooruitgang. Ik werkte hard, maakte carrière, verdiende goed en dacht dat ik daarmee mijn gezin kon beschermen. Ik geloofde dat ik door alles goed te regelen mijn gezin veilig hield voor alle gevaren.
Achteraf zie ik dat mijn leven vooral draaide om méér en sneller: een betere baan, meer geld, meer zekerheid, een mooiere toekomst. Ik rechtvaardigde dat door te zeggen dat ik het voor mijn gezin deed. En misschien was dat ook zo. Maar het had een prijs.
Die illusie van controle verdween op de dag dat Eric stierf.
De wereld ging door, maar de onze niet
Het gezin viel uit elkaar. Mijn dochter, ooit vrolijk en vol leven, kon haar oude bestaan niet meer oppakken. Ook mijn zoon Ryan had het moeilijk en stopte met studeren. Mijn vrouw trok zich terug in stilte en verdriet. En ikzelf ontdekte dat ik hun pijn niet kon oplossen. Ik kon mijn gezin niet “fixen”. Dat was toen voor mij misschien wel het moeilijkste van alles.
Mensen om mij heen wilden dat ik weer aan het werk ging en mijn leven oppakte. Voor hen ging alles gewoon door. Voor mij niet.
Ik werd boos. Boos dat de wereld niet stilstond. Dat anderen doorgingen alsof er niets was gebeurd. Boos dat werk en geld verdienen belangrijker leken dan het verlies van Eric.
Een angstige reis door intens verlies
Ik ging lezen, zoeken en proberen te begrijpen wat er met ons gebeurde. Ik las over verlies en rouw. Langzaam ontdekte ik dat we niet de enigen waren. Veel mensen hadden dit al meegemaakt.
Dat gaf een klein beetje houvast.
Maar de boeken waren niet genoeg. Verdriet kan je alleen begrijpen als je het doorleeft.
Zo begon onze moeilijke, angstige reis.
Het voelde alsof ik van de rand van de wereld viel. Alsof ik ineens in een pikdonkere zee terechtkwam, zonder te weten waar ik was of welke kant boven was. Maandenlang voelde ik alleen pijn. We spartelden, probeerden elkaar vast te houden, maar wisten niet hoe.
Soms wilde ik gewoon stoppen met vechten. Gewoon verdwijnen in het loodzware verdriet.
Wanhoop en angst
Wat ons overeind hield, waren vrienden en familie. Mensen die bleven komen, bleven luisteren, bleven helpen. Soms zeiden ze niets, maar ze waren er wèl. Zonder hen waren we waarschijnlijk verdronken in ons verdriet.
Deze plek van wanhoop en angst is echt. Dat weet ik nu. Het is geen verzonnen verhaal. Sommige mensen blijven daar vastzitten. Anderen geven het op, ze vallen en staan niet meer op.
De keuze om te blijven leven
Maar ik ontdekte ook iets anders: je hebt geen controle, maar je hebt wel een keuze. God of Geest of Schepper of Vul-maar-in wil dat we afdalen in het diepe donker, maar wil ook dat we daarna weer opstijgen naar het licht.
Je kunt wegzakken in donkerte, angst, woede en wanhoop. Of proberen weer omhoog te komen en licht kiezen, hoop, zingeving en misschien zelfs ooit weer wat vreugde. Niemand dwingt je. Maar die keuze is er wel.
Ik koos er uiteindelijk voor om te blijven leven.
Geloof, moed, groei en liefde
Om dat voor mezelf begrijpelijk te maken, begon ik te denken in een beeld: een tafel. Het dagelijks leven is als een tafel waar je weer op moet zien te klimmen. Die tafel staat op vier poten: geloof, moed, groei en liefde.
Voor mij was vooral “geloof” moeilijk. Niet per se religieus geloof, maar vertrouwen. Vertrouwen dat het leven doorgaat, zelfs als ik het niet begrijp. Accepteren dat ik niet alles in de hand heb.
Voor de dood van Eric dacht ik dat ik verantwoordelijk was voor alles: zijn veiligheid, het geluk van mijn gezin, de toekomst. Nu weet ik dat dat niet waar was. Hoe hard ik ook mijn best deed, ik kon hem niet beschermen.
Dat besef deed pijn, maar het maakte ook iets los.
Ik probeerde stapje voor stapje terug te komen. Dat ging niet vanzelf. Mijn zoon Ryan reageerde soms boos en afstandelijk. Zijn verlies van zijn tweelingbroer was iets wat niemand echt kon begrijpen.
Niet alles werd beter. Niet alles kon beter worden.
Maar ik bleef zoeken naar manieren om mijn gevoelens vorm te geven.
De tafel als kunst
Op een dag tekende ik een tafel op een servet in een restaurant, terwijl ik met een vriend sprak. Ik dacht er niet veel bij na. Mijn vriend nam het servet onopgemerkt mee. Een week later kwam hij terug met een schilderij, gebaseerd op mijn tekening.
Dat schilderij hangt nog steeds bij mij thuis.
Het is niet perfect. Het is samengesteld uit stukken, brokken, onvolledig, ruw. Net als ons leven. Sommige dingen zijn voorgoed verdwenen. Maar wat overblijft is betekenisvol: geloof, moed, groei en liefde — en ook verlies.
We bleven doorgaan
Na een tijd nam ik een moeilijke beslissing. Ik stopte met mijn werk. Niet omdat ik zo moedig ben, maar omdat ik voelde dat mijn gezin belangrijker was dan mijn carrière.
Voor het eerst in lange tijd volgde ik niet mijn hoofd, maar mijn gevoel.
We trokken ons enige tijd terug in een huisje aan een meer. Daar probeerden we te leven met ons verdriet. We lazen, wandelden, voeren in een kano, zaten stil. En we huilden. Alleen. Samen. Heel veel. Een miljoen tranen.
Soms waren we bang dat het verdriet ons volledig zou overspoelen en dat we er niet meer uit zouden komen.
Maar we bleven doorgaan. Ondanks alles. Dag voor dag.
Langzaam kwam er weer beweging in ons leven. Geen grote doorbraken, maar kleine stapjes.
Een nieuw begin
Tegen het einde van de zomer voelden we ons voorzichtig klaar om verder te gaan. Mijn dochter ging terug naar school en sportte weer. Mijn zoon Ryan pakte zijn studie weer op. Mijn vrouw ging werken als vrijwilliger om anderen te helpen die met verlies te maken hadden.
Ook ik vond nieuw werk, dichter bij huis. Werk dat minder draaide om geld en status, en meer om betekenis.
We zijn wakker, maar niets zal meer hetzelfde zijn
Ons leven werd anders. Niet zoals het was, en dat zal ook nooit meer zo zijn. Maar er kwam weer ruimte.
Eric bleef aanwezig. Niet zoals vroeger, maar op een andere manier. We voelden hem in de natuur. In herinneringen. In kleine momenten die ons aan hem deden denken.
We zijn wakker geworden uit de nachtmerrie. En niets zal ooit meer hetzelfde zijn.
En misschien is dat de waarheid die overblijft: je keert niet terug naar wie je was. Je wordt iemand anders. Niet beter, niet slechter — maar door en door veranderd door wat je hebt meegemaakt.
Een ramp kan je breken. Maar soms kan een ramp je ook, langzaam en pijnlijk, opnieuw vormen. Niet tot iemand zonder verlies, maar tot iemand die ermee leert leven.
François de Waal
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over leven met verlies?
- Niet meer een nummer: gezien worden tijdens rouw
- Wat als je iemand verloren bent? – Lies Scaut
- Is het liefde of overleven? — hechting en rouw
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de mini-College’s van PsychoseNet al?
Bekijk PsychoseNet college’s van Jim van Os over zorg en herstel, van depressie tot psychose.
Geef een reactie