Main content

De kern van de burgerrechtenbeweging in de psychiatrie van de jaren tachtig was rond het begrip ‘herstel’. Dit wordt beschreven als een uniek en ten diepste persoonlijk proces waarin iemand zijn houding, waarden, gevoelens, doelen, vaardigheden en rollen verandert.

Herstel is een manier om een bevredigend, hoopvol leven te leiden, met een zinvolle bijdrage aan de gemeenschap, ondanks de beperkingen van de psychische gevoeligheid (Anthony 1993).

Herstellen iets wat je zelf doet

De waardigheid van het risico – dignitiy of risk – is een belangrijk begrip. Het legt de nadruk op persoonlijke keuze en zelfbeschikking – twee concepten die centraal staan in het herstel. Kwalitatief onderzoek toont aan dat het gedachtegoed van de herstelbeweging uitmondt in het inmiddels breed ondersteunde CHIME begrippenkader (Leamy e.a. 2011).

CHIME is het acroniem van de elementen Connectedness, Hope and Optimism, Identity, Meaning in life en Empowerment.

CHIME begrippenkader van herstel

Begrippen Beschrijving Elementen
Verbondenheid Het hebben van goede relaties en op een positieve manier verbonden zijn met andere mensen. Peer-support en steungroepen; steun van anderen; gemeenschap.
Hoop & Optimisme Het hebben van hoop en optimisme dat herstel mogelijk is en relaties hebben die dit ondersteunen. Motivatie om te veranderen; positief denken en het waarderen van succes; dromen en aspiraties hebben.
Identiteit Herwinnen van een positief gevoel van eigenwaarde en identiteit en het overwinnen van stigma.
Betekenis Een zinvol en doelgericht leven leiden, zoals gedefinieerd door de persoon (niet door anderen). Betekenis in mentale ‘ziekte-ervaring’; spiritualiteit; zinvol leven en sociale doelen.
Empowerment Het hebben van controle over het leven, het focussen op sterke punten en het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid.

Het CHIME-begrippenkader moet nog verder worden aangepast aan uiteenlopende sociaal-culturele omstandigheden en populatiekenmerken. Ook dienen de elementen ‘moeilijkheden’ en ‘trauma’ in het begrippenkader te worden opgenomen, en behoren ‘keuzemogelijkheden’, ‘risico’s nemen’ en ‘omgaan met uitdagingen’ ook een plaats te krijgen in het begrip persoonlijk herstel

Herstelgericht werken in de GGZ is niet makkelijk (Brouwers e.a. 2013)

GGZ-hulp kan herstel belemmeren door negatieve neveneffecten waaronder medicatie, gebruik van stigmatiserende diagnosen en impliciete biologische boodschappen (zoals gebruik van het woord ‘hersenziekte’) die stigma versterken (van Weeghel e.a. 2019). Daarentegen zijn spiritualiteit, eigen regie en sociale steun bevorderende factoren, maar de vraag is in hoeverre die worden bevorderd in de GGZ (van Weeghel e.a. 2019).

Onderzoek in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten laat zien dat herstelgericht werken niet de norm is de GGZ (Ostrow & Adams 2012; SchizophreniaCommission 2012), en Nederlandse rapportages suggereren dat dat hier niet anders is (Van Sambeek e.a. 2011), hoewel er zeker ook plekken en organisaties zijn in de Nederlandse GGZ waar herstelgericht werken lijkt te slagen (Boevink 2012). De meeste herstelbevorderende interventies met goede wetenschappelijke papieren, zoals peer support, open dialogue, advance directives, wellness recovery action planning, illness management and recovery, REFOCUS, strengths model, recovery colleges, individuele plaatsing en steun (IPS), supported housing, en mental health trialogues worden echter niet routinematig aangeboden in de GGZ.

Onderzoek bevestigt dat institutional readiness van GGZ-organisaties bepalend is voor succesvolle introductie van herstelgericht werken (Leamy e.a. 2014)

Boevink toonde aan dat parallel aan de GGZ georganiseerde herstelgerichte interventies van ervaringsdeskundigen hoop, empowerment en persoonlijk herstel bevorderen (Boevink 2017). Dit is mogelijk de reden dat herstelacademies zoals Enik in Utrecht en steeds meer andere plekken in Nederland, die een op ervaringskennis geënt leermodel van omgaan met psychisch lijden hanteren en veelal buiten de GGZ opereren, succesvol lijken te zijn. Herstelgerichte multideskundige eCommunities zoals Proud2bme en PsychoseNet, net zoals veel herstelacademies gesitueerd buiten de GGZ en daarmee parallel georganiseerd, hebben jaarlijks gezamenlijk rond de 4 miljoen bezoekers en hebben elementen in zich van het online equivalent van herstelacademies.


Biografie Jim van Os

Prof. dr. Jim van OsVoorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij is tevens verbonden als Visiting Professor Psychiatric Epidemiology aan het Institute of Psychiatry te Londen. Hij is sinds 2011 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd in 2016 benoemd tot Fellow van King’s College London

Jim van Os werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Hij verschijnt sinds 2014 op Thomson-Reuter Web of Science lijst van ‘most influential scientific minds of our time’. In 2014 kwam zijn boek De DSM-5 Voorbij uit, en in 2016 het boek Goede GGZ! (samen met Philippe Delespaul e.a.)

Lees hier meer over Jim van Os. Of volg Jim op LinkedIn, Facebook, Twitter en YouTube!

Meer informatie:

Meer informatie over herstel:

  • Deel deze pagina: