Main content

Wat is een ‘depressie’? Wat zijn de meest voorkomende verschijnselen, en wat weten we over mogelijke oorzaken en gevolgen? Bij ons vind je nuchtere en bruikbare informatie over depressie.

Geen energie, sombere stemming, en nergens zin in hebben — dit zijn de hoofdkenmerken van depressie. Het gaat om een ontregeling van de energiehuishouding die maakt dat je  zowel jezelf als de wereld om je heen bekijkt door een bril van zwartgalligheid.

Wie heeft depressie?

Ongeveer 5% van de mensen heeft elk jaar te maken met depressie maar het is moeilijk om er een precies getal op te plakken omdat de grenzen tussen ‘natuurlijk’ psychisch lijden en depressie  in de zin van ‘diagnose + behandeling’ soms niet duidelijk te onderscheiden zijn. Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en vooral rond de leeftijd van 35-40 jaar.

Depressie gaat gepaard met andere verschijnselen

Depressie reist heel vaak samen met angst — in de praktijk is een depressie vaak een mengbeeld van somberheid en angst. Sommige mensen gebruiken de term ‘angst-depressie’. Depressie en psychosen trekken ook vaak samen op. Naarmate je stemming somberder wordt, ga je de wereld om je heen steeds meer bekijken door een waas van somberheid, die psychotisch kan worden. Je ziet dan een wereld van schuld, boete, ondergang, dreiging en ellende — en dit kan zo diep worden dat andere mensen  het niet meer kunnen volgen. Dan is de depressie ‘psychotisch’ geworden. Ook kan je innerlijke stem dan de vorm aannemen van externe stemmen die je beschuldigen van waardeloosheid en je aan willen zetten tot zelfdoding.

Depressie heeft altijd een context

Het belangrijkste bij de diagnose van depressie is aandacht voor de context waarin de depressie is opgetreden. Vaak is de context existentieel, maatschappelijk of relationeel. Veel mensen worstelen omdat ze zich niet verbonden voelen met andere mensen of omdat ze hun leven weinig zinvol of betekenisvol vinden. Ook lijden mensen, ook jonge mensen, omdat ze zich niet thuis voelen in een samenleving die wordt gekenmerkt door steeds meer maakbaarheid, meetbaarheid en prestatiedruk op de vierkante millimeter, waarin steeds minder plek is voor natuurlijke menselijke variatie. Alles dat niet voldoet aan de jachtige norm van de neoliberale samenleving wordt dan beschouwd als ‘deviant’. Sombere stemming en psychisch lijden heeft ook vaak te maken met relaties met andere mensen. Relaties staan niet zelden onder spanning vanwege problemen in de rolverdeling met betrekking tot huishouden, financiën en zorg voor de kinderen.  Ook kunnen er problemen zijn in relaties op school of op het werk, bijvoorbeeld in de vorm van pesten en subtiele manieren van exclusie.

Een andere context van psychisch lijden in depressieve vorm is lichamelijk, zowel in de zin van het hebben van een chronische lichamelijke ziekte maar ook in de zin van een verstoorde relatie met het lichaam. Een verstoorde relatie met het lichaam kan optreden in het kader van ongezonde lifestyle met overgewicht, chronische ontsteking, te weinig slaap, teveel alcohol/drugs, ongezonde voeding, etc. Een dergelijke lifestyle is vaak niet compatibel met psychische gezondheid.

Verder treden angst en depressie op in de ocntext van ‘pijn’ van vroeger, vooral ernstige vroegkinderlijke tegenslag en trauma. Het is altijd belangrijk hier op gepaste wijze naar te vragen.

Ook hebben depressie en angst te maken met de context van individuele gevoeligheid, die gedeeltelijk genetisch gepredisponeerd kan zijn, in hoe mensen reageren op de veranderende omgeving. Sommige mensen hebben meer de neiging om met emoties te reageren op complexe omgevingen dan anderen. Onder omstandigheden van stress en moeilijkheden kunnen mensen met een dergelijke gevoeligheid angst of depressie ontwikkelen.

Dus praten over depressie begint met praten over de context

Dus hoe je ook naar depressie wil kijken: oorzaak, symptomen, behandeling, prognose — wees je er van bewust dat alles moet beginnen bij het begrijpen van de context waarin de somberheid en het gebrek aan energie zich voordoet. Anders wordt veel psychisch lijden ten onrechte gemedicaliseerd.

Leestip! Het boek Het was niet alleen maar leuk tijdens mijn depressie van Marijke Groot.

Stel een vraag over depressie


Biografie - Ralph Kupka

Prof. dr. Ralph Kupka is hoogleraar Bipolaire Stoornissen, verbonden aan het VU Medisch Centrum (Amsterdam), en psychiater bij GGZinGeest (Amsterdam) en Altrecht (Utrecht). Hij is voorzitter van het landelijk Kenniscentrum Bipolaire Stoornissen (KenBiS) en  Vice-President of Education van de International Society for Bipolar Disorders (ISBD).

Ralph Kupka werkt sinds 25 jaar in nationale en internationale onderzoeksconsortia op het gebied van bipolaire stemmingsstoornissen, en is eindredacteur van het eerste Handboek Bipolaire Stoornissen. Hij was voorzitter van de richtlijncommissie bipolaire stoornissen en bestuurslid van AKWA, het kwaliteitsinstituut voor de GGZ.

Meer informatie over depressie:

Lees verder over antidepressiva:

  • Deel deze pagina: