Main content

Een psychose is een mengbeeld (syndroom) van verschillende soorten kenmerken. De mix ziet er bij iedereen anders uit en verschilt per persoon in mate van ernst. Er wordt onderscheid gemaakt in psychose symptomen, manie en depressie, motivatieproblemen en cognitieve problemen.

Psychose symptomen

Met psychotische symptomen of kenmerken worden hallucinaties en wanen bedoeld. Dit zijn toestanden waarin je teveel persoonlijke en angstige betekenis toekent aan de wereld om je heen (wanen), je eigen gedachtenwereld (hallucinaties) of je eigen gedragingen (eigenheidsverlies).

Hallucinaties

Een hallucinatie is een zintuiglijke waarneming zonder dat er een externe prikkel is. Iemand kan dingen horen, zien, voelen, proeven en ruiken die voor de omgeving niet waarneembaar zijn. Stemmen horen is een relatief veel voorkomende hallucinatie, ook wel auditieve of akoestische hallucinatie genoemd. De uitleg van dit fenomeen is dat de eigen interne gedachten en de interne spraak zo sterk worden beleefd vanuit de eigen angstige emoties dat ze als het ware iets “externs” worden. Het wordt zo emotioneel beladen dat het niet meer herkend wordt als van de persoon zelf. In plaats daarvan wordt de eigen interne spraak waargenomen als de stem van iemand anders.

Lees verder over hallucinaties.

Wanen

Wanen zijn sterke en vaak emotioneel geladen overtuigingen die botsen met de overtuigingen van mensen in de omgeving. Wanen kunnen heel onrealistisch zijn (bijvoorbeeld het idee achtervolgd te worden door buitenaardse wezens), maar soms is het moeilijk om een waanidee vast te stellen (bijvoorbeeld de overtuiging de gave te hebben om aura’s te zien en te kunnen beïnvloeden). In zo’n geval is het belangrijk om bij de omgeving na te gaan of bepaalde denkbeelden passen bij de culturele en sociale omgeving van iemand.

De uitleg van dit fenomeen is dat je de wereld zo sterk bekijkt door de bril van de persoonlijke angstige emoties dat je er als het ware overal bevestiging van begint te zien: achtervolging, dreiging, complotten, etc. Ook andere mensen lijken niet meer hetzelfde in een psychose: vaak hebben mensen de indruk dat bijvoorbeeld de ouders niet meer de echte ouders zijn. Het zijn sinistere dubbelgangers die op de ouders lijken, maar het niet zijn.

Lees verder over wanen

Eigenheidsverlies

Het gevoel dat je gedachten, gevoelens en gedragingen niet van jezelf zijn.

In een psychose hebben mensen de ervaring dat de gedachten die ze hebben niet van hen zelf zijn; of dat ze emoties hebben die niet van hen zelf zijn; of dat de bewegingen die ze maken niet door hen zelf gemaakt worden. Met andere woorden: de normale herkenning van je gedachten, gevoelens en gedragingen als “van jou” is weg. Mensen herkennen hun eigen gedachten, gevoelens en gedragingen als niet van henzelf. Om dit te verklaren vertellen mensen in een psychose dat er vreemde gedachten of gevoelens in hun hoofd geplaatst zijn; dat ze bestuurd worden van buitenaf; dat ze onder controle staan van externe krachten.

Intrusies

Een intrusie is een niet per se een psychotisch symptoom, heel veel mensen hebben wel eens een intrusie, maar mensen in een psychose hebben er wel vaak last van. Een intrusie is een gedachte die zomaar in je hoofd opkomt en best wel bizar kan zijn. De gedachte gaat vaak over iets wat totaal niet gewenst zou zijn of over iets wat je nooit daadwerkelijk zou doen.

Lees verder over intrusies

Manie en depressie

Psychosegevoeligheid kan hand in hand gaan met manie en depressie (bipolairiteit). Bij een manie ben je uitgelaten, hyperactief, niet te stuiten. Bij een depressie juist somber, heb je nergens interesse meer in. Als je stemming erg schommelt tussen die uitersten wordt ook wel van een bipolaire stemmingsstoornis of manisch-depressiviteit gesproken. Manie en depressie gaan over ontregeling van de energiehuishouding die te laag (depressie) of te hoog (manie) kan zijn afgesteld. In de praktijk blijkt dat psychosegevoeligheid en bipolaire gevoeligheid in de energiehuishouding vaak hand in hand gaan. Dat is ook logisch: als je stemming maar depressief genoeg wordt ga je vanzelf een sombere, aftakelende, catastrofale en gevaarlijke wereld om je heen zien. En bij manie is het andersom.

Lees verder over manie en depressie

Cognitieve problemen

Mensen met psychose ervaren problemen in de informatieverwerking. Dit kan gaan over het herkennen van de toon van een gesprek (bedoelt iemand iets grappig of letterlijk), het herkennen van gelaatsuitdrukkingen (kijkt iemand boos of blij), problemen in het schakelen tussen situaties, problemen in het filteren van informatie en moeite hebben met dubbele betekenissen.

Lees verder over cognitieve problemen

Motivatieproblemen

Motivatieproblemen worden ook wel met de term ‘negatieve symptomen’ aangeduid. Negatieve symptomen worden uitgelegd als: ‘verlies van normale psychische functies’. Je kunt dit het best begrijpen als een verandering in de motivatie en het vermogen om dagelijkse dingen te doen. Vaak is het gerelateerd aan antipsychotische medicatie – deze maakt mensen een beetje onverschillig hetgeen helpt bij de psychose maar ook vermindering van motivatie kan veroorzaken.

Lees verder over motivatieproblemen

Stel een vraag over psychose


Biografie Jim van Os

Prof. dr. Jim van Os, Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij is tevens verbonden als Visiting Professor Psychiatric Epidemiology aan het Institute of Psychiatry te Londen. Hij is sinds 2011 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd in 2016 benoemd tot Fellow van King’s College London

Jim van Os werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. In 2014 kwam zijn boek ‘De DSM-5 Voorbij‘ uit, in 2016 het boek ‘Goede GGZ!‘ (samen met Philippe Delespaul e.a.) en in 2021 het boek ‘We Zijn God Niet‘ (samen met Myrrhe van Spronsen).

Lees hier meer over Jim van Os. Of volg Jim op LinkedIn, Facebook, Twitter en YouTube!

Meer informatie over psychose:

  • Deel deze pagina: