Main content

Er werd vroeger wel onderscheid gemaakt tussen de zogenaamde eerstegeneratie (oudere) antipsychotica en de tweedegeneratie (nieuwere) antipsychotica.

Er is echter niet een duidelijk verschil tussen deze twee groepen. Het is beter om er van uit te gaan dat elk antipsychoticum weer anders is. Of een bepaald middel voor jou gaat helpen kun je niet voorspellen: het is een kwestie van trial-and-error. Welk middel werkt en voor wie is heel persoonlijk. De bijwerkingen zijn per middel beter te voorspellen (hier hebben we dan ook een vergelijkingstool voor gemaakt), maar ook dit is behoorlijk persoonlijk. Dit alles kan betekenen dat het eerste middel dat je krijgt aangeboden niet direct goed aansluit bij jou als persoon, ofwel vanwege te weinig werking ofwel vanwege teveel bijwerking.

De oudere antipsychotica

De eerste generatie antipsychotica waren de eerste in hun soort die beschikbaar werden gesteld voor gebruik. Ze worden sinds de jaren ‘50 voorgeschreven en waren lange tijd het dominante middel voor de behandeling van psychoses. Ook nu worden ze nog veel gebruikt.

Onderstaande medicaties zijn voorbeelden van de meest voorkomende eerstegeneratie antipsychotica. Ze zijn geordend op de werkzame stof, de merknaam staat tussen haakjes.

  • Broomperidol (Impromen)
  • Chloorprotixeen (Trucal)
  • Chloorpromazine (Largactil)
  • Clopixol – depot
  • Fluanxol – depot
  • Flufenazine (Anatensol)
  • Flupentixol (Fluanxol)
  • Fluspirileen (Imap)
  • Haldol Decanoaat – depot
  • Haloperidol (Haldol)
  • Impromen Decanoaat – depot
  • Levomepromazine (Nozinan)
  • Penfluridol (Semap)
  • Perfenazine (Trilafon)
  • Periciazine (Neuleptil)
  • Pimozide (Orap)
  • Pipamperon (Dipiperon)
  • Trifluoperazine (Terfluzine)
  • Sulpiride (Dogmatil)
  • Zuclopentixol (Cisordinol)

De wat nieuwere antipsychotica

De tweede generatie antipsychotica zijn voortgekomen uit de eerste generatie medicijnen. Ze zijn echter niet duidelijk beter en hebben ieder hun eigen bijwerkingen. .

Onderstaande medicaties zijn voorbeelden van de wat nieuwere antipsychotica. Ze zijn geordend op de werkzame stof, de merknaam staat tussen haakjes.

  • Amisulpiride (Aktiprol)
  • Aripiprazol (Abilify)
  • Aripiprazol (Maintena) – depot
  • Brexpiprazole (Rxulti)
  • Cariprazine (Reagila)
  • Clozapine (Leponex)
  • Lurasidon (Latuda)
  • Olanzapine (Zyprexa)
  • Paliperidon (Invega) – depot
  • Paliperidone palmitate (Xeplion, Trevicta) – depot
  • Quetiapine (Seroquel)
  • Risperidone (Risperdal)
  • Risperidon (Consta) – depot
  • Sertindole (Serdolect)

Clozapine

Clozapine is een ‘tweede generatie’ antipsychoticum dat iets anders lijkt te werken dan de andere medicijnen. Het wordt vaak gegeven aan mensen die ‘therapieresistent’ zijn, wat betekent dat meerdere andere medicaties niet goed hebben geholpen om hun klachten te verminderen.
Clozapine is over het algemeen redelijk goed werkzaam, hoewel wetenschappelijk gezien niet echt duidelijk is of het beter is dan andere antipsychotica. En er zijn ook nadelen. Een zeldzame bijwerking van Clozapine is dat het de aanmaak van witte bloedcellen kan onderdrukken. Dit kan je immuunsysteem beïnvloeden en daarom is het belangrijk dat je regelmatig je bloed laat controleren.

Lees meer over clozapine.

Vergelijk antipsychotica en hun bijwerkingen met onze Antipsychotica Bijwerkingen Keuzetool

Met onze antipsychotica keuzetool kun je de bijwerkingen van diverse antipsychotica met elkaar vergelijken, zodat je een meer bewuste keuze kan maken welke medicatie je kiest.

Vergelijkingstool Antipsychotica - PsychoseNet

Biografie Jim van Os

Prof. dr. Jim van OsVoorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij is tevens verbonden als Visiting Professor Psychiatric Epidemiology aan het Institute of Psychiatry te Londen. Hij is sinds 2011 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd in 2016 benoemd tot Fellow van King’s College London

Jim van Os werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Hij verschijnt sinds 2014 op Thomson-Reuter Web of Science lijst van ‘most influential scientific minds of our time’. In 2014 kwam zijn boek De DSM-5 Voorbij uit, en in 2016 het boek Goede GGZ! (samen met Philippe Delespaul e.a.)

Lees hier meer over Jim van Os. Of volg Jim op LinkedInFacebookTwitter en YouTube!

Externe informatie:

Lees meer over antipsychotica:

Lees verder over medicatie:

  • Deel deze pagina: