Main content

Er wordt in de wetenschap onderscheid gemaakt tussen twee typen antipsychotische medicijnen: eerste generatie (klassieke) antipsychotica en tweede generatie (atypische) antipsychotica.

Het grootste verschil tussen deze twee types zit hem in de bijwerkingen. Ook zijn er mogelijk verschillen in de neurobiologische werkingsmechanismen van de medicatie (de manier waarop ze je hersenen beïnvloeden). Welk middel werkt en voor wie is heel persoonlijk. Je kunt er nooit zeker van zijn welke bijwerkingen van invloed kunnen zijn op jou of hoe de medicatie voor jou gaat werken. Dit kan betekenen dat het eerste middel dat je krijgt aangeboden niet direct goed aansluit bij jou als persoon.

Klassieke antipsychotica

Klassieke ofwel eerste generatie antipsychotica waren de eerste in hun soort die beschikbaar werden gesteld voor gebruik. Ze worden sinds de jaren ‘50 voorgeschreven en waren lange tijd het dominante middel voor de behandeling van psychoses. Ook nu worden ze nog veel gebruikt.

Onderstaande medicaties zijn voorbeelden van de meest voorkomende klassieke antipsychotica. Ze zijn geordend met hun werkzame stof, de merknaam staat tussen haakjes.

  • Broomperidol (Impromen)
  • Chloorprotixeen (Trucal)
  • Chloorpromazine (Largactil)
  • Clopixol – depot
  • Fluanxol – depot
  • Flufenazine (Anatensol)
  • Flupentixol (Fluanxol)
  • Fluspirileen (Imap)
  • Haldol Decanoas – depot
  • Haloperidol (Haldol)
  • Impormen Decanoas – depot
  • Levomepromazine (Nozinan)
  • Penfluridol (Semap)
  • Perfenazine (Trilafon)
  • Periciazine (Neuleptil)
  • Pimozide (Orap)
  • Pipamperon (Dipiperon)
  • Trifluoperazine (Terfluzine)
  • Sulpiride (Dogmatil)
  • Zuclopentixol (Cisordinol)

Atypische antipsychotica

Atypische ofwel tweede generatie antipsychotica zijn voortgekomen uit de eerste generatie medicijnen. Ze vertonen waarschijnlijk in minder mate de kenmerkende bijwerkingen van de ‘eerste generatie’ antipsychotica (vooral bewegingsstoornissen), maar vertonen in meerdere mate andere bijwerkingen zoals gewichtstoename en een verhoogd cholesterol.

Onderstaande medicaties zijn voorbeelden van atypische antipsychotica. Ze zijn geordend met hun werkzame stof, de merknaam staat tussen haakjes.

  • Aripiprazol (Abilify)
  • Aripiprazol (Maintena) – depot
  • Brexpiprazole (Rxulti)
  • Cariprazine (Reagila)
  • Clozapine (Leponex)
  • Lurasidon (Latuda)
  • Olanzapine (Zyprexa)
  • Paliperidon (Invega) – depot
  • Paliperidone palmitate (Xeplion, Trevicta) – depot
  • Quetiapine (Seroquel)
  • Risperidone (Risperdal)
  • Risperidon (Consta) – depot
  • Sertindole (Serdolect)

Clozapine

Clozapine is een ‘tweede generatie’ antipsychoticum dat iets anders lijkt te werken dan de andere medicijnen. Het wordt vaak gegeven aan mensen die ‘therapieresistent’ zijn, wat betekent dat andere medicatie nog niet goed heeft geholpen om hun klachten te verminderen.
Clozapine is over het algemeen goed werkzaam, maar er zijn ook nadelen. Een zeldzame bijwerking van Clozapine is dat het de aanmaak van witte bloedcellen kan onderdrukken. Dit kan je immuunsysteem beïnvloeden en daarom is het belangrijk dat je regelmatig je bloed laat controleren. Lees meer over clozapine.

Vergelijk antipsychotica en hun bijwerkingen met onze Antipsychotica Bijwerkingen Keuzetool

Met onze antipsychotica keuzetool kun je de bijwerkingen van diverse antipsychotica met elkaar vergelijken, zodat je een meer bewuste keuze kan maken welke medicatie je kiest.

Vergelijkingstool Antipsychotica - PsychoseNet

Biografie Jim van Os

Prof. dr. Jim van OsVoorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij is tevens verbonden als Visiting Professor Psychiatric Epidemiology aan het Institute of Psychiatry te Londen. Hij is sinds 2011 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd in 2016 benoemd tot Fellow van King’s College London

Jim van Os werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Hij verschijnt sinds 2014 op Thomson-Reuter Web of Science lijst van ‘most influential scientific minds of our time’. In 2014 kwam zijn boek De DSM-5 Voorbij uit, en in 2016 het boek Goede GGZ! (samen met Philippe Delespaul e.a.)

Lees hier meer over Jim van Os. Of volg Jim op LinkedInFacebookTwitter en YouTube!

Externe informatie:

Lees meer over antipsychotica:

Lees verder over medicatie:

  • Deel deze pagina: